MerveMuhasebe.com - Türk Ticaret Kanunu

  TÜRK TİCARET KANUNU (1)(2)

    Kanun Numarası        : 6762
    Kabul Tarihi          : 29/6/1956
    Yayımlandığı R. Gazete: Tarih:9/7/1956 Sayı: 9353
    Yayımlandığı Düstur   : Tertip: 3 Cilt: 37 Sayfa: 1587


    Bu Kanun ile ilgili tüzükler için, "Tüzükler Külliyatı" nın kanunlara
                göre düzenlenen nümerik fihristine bakınız.


                           B A Ş L A N G I Ç

    A) Kanunun tatbik sahası:
    I - Ticari hükümler:

     Madde 1 - Türk Ticaret Kanunu, Türk Medeni Kanununun ayrılmaz bir cüzüdür.
Bu kanundaki hükümlerle, bir ticarethane veya fabrika yahut ticari şekilde
işletilen her hangi bir müesseseyi ilgilendiren muamele, fiil ve işlere dair
diğer kanunlarda yazılı hususi hükümler, ticari hükümlerdir.
    Hakkında ticari bir hüküm bulunmıyan ticari işlerde mahkeme, ticari örf ve
adete, bu dahi yoksa umumi hükümlere göre karar verir.
    II - Ticari örf ve adet:

     Madde 2 - Kanunda aksine bir hüküm yoksa teamül, ticari örf ve adet olarak
kabul edildiği tesbit edilmedikçe hükme esas olamaz. Şu kadar ki; irade beyanla-
rının tefsirinde teamüllerin dahi nazara alınması esası mahfuzdur.
    Bir bölgeye veya bir ticaret şubesine mahsus olan ticari örf ve adetler umu-
mi olanlara tercih olunur. İlgililer aynı bölgede bulunmadıkları takdirde, kanun
veya mukavelede aksine hüküm olmadıkça, ifa yerindeki ticari örf ve adet tatbik
olunur.
    Tacir sıfatını haiz olmıyanlar hakkında ticari örf ve adet, ancak onlar ta-
rafından bilindiği veya bilinmesi gerektiği takdirde tatbik olunur.
    III - Ticari işler:

     Madde - Bu kanunda tanzim olunan hususlarla bir ticarethane veya fabrika
yahut ticari şekilde işletilen diğer bir müesseseyi ilgilendiren bütün muamele,
fiil ve işler ticari işlerdendir.
---------------------
(1) 13/7/1967 tarihli ve 903 sayılı Kanunun 3. maddesi ile, bu Kanundaki Türk
    Kanunu Medenisinin 73 ve takip eden maddelerinde yer alan müesseseyi ifade
    etmek üzere kullanılan (tesis) kelimesi yerine (vakıf) kelimesi ikame edil-
    miştir.
(2) Bu Kanunla sigorta hizmetleri ile ilgili olarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı-
    na ve Sanayi ve Ticaret Bakanına verilmiş olan her türlü görev, yetki, so-
    rumluluk, hak ve muafiyetten ilgili olanların doğrudan doğruya Başbakana,
    Başbakanın görevlendireceği Devlet Bakanına, Hazine Müsteşarlığına ve Hazi-
    ne Müsteşarına intikal edeceği 9.12.1994 tarih ve 4059 sayılı Kanunun 8 inci
    maddesi ile hükme bağlanmıştır.








    IV - Ticari davalar ve delilleri:
    1. Umumi olarak:

     Madde 4 - 21 inci maddenin birinci fıkrası gereğince her iki taraf için ti-
cari sayılan hususlardan doğan hukuk davaları ile tarafların tacir olup olmadık-
larına bakılmaksızın:
    1. Bu kanunda;
    2. Medeni Kanunun, rehin mukabilinde ikraz ile meşgul olanlar hakkındaki 876
ila 883 üncü maddelerinde;
    3. Borçlar Kanununun, bir işletmenin satılması veya diğeriyle birleştirilme-
si hakkındaki 179 ve 180, rekabet memnuiyetine dair 348 ve 352, neşir mukavelesi
hakkındaki 372 ila 385, itibar mektubu ve itibar emri hakkındaki 399 ila 403,
komüsyona dair 416 ila 429, ticari mümessiller ve diğer ticari vekiller hakkın-
daki 449 ila 456, havale hakkındaki 457 ila 462, vedia hakkındaki 463 ila
482 nci maddelerinde;
    4. Alameti farika, ihtira beratı ve telif hakkına mütaallik mevzuatta;
    5. Bu kanunun 135 inci maddesinde yazılı ticarete mahsus yerler hakkındaki
hususi hükümlerde;
    6. Bankalar ve ödünç para verme işleri kanunlarında; tanzim olunan hususlar-
dan doğan hukuk davaları ticari dava sayılır. Şu kadar ki; her hangi bir ticari
işletmeyi ilgilendirmiyen havale, vedia ve telif hakkından doğan davalar bundan
müstesnadır.
    Ticari davalarda dahi deliller ve bunların ikamesi Hukuk Muhakemeleri Usulü
Kanunu hükümlerine tabidir.

    2. Ticaret mahkemelerinin iş sahası:

     Madde 5 - Aksine hüküm olmadıkça, dava olunan şeyin değerine göre asliye hu-
kuk veya sulh hukuk mahkemesi ticari davalara dahi bakmakla vazifelidir.
    Şu kadar ki; bir yerde ticaret mahkemesi varsa, asliye hukuk mahkemesinin
vazifesi içinde bulunan ve bu kanunun 4 üncü maddesi hükmünce ticari sayılan da-
valarla hususi hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer işlere ti-
caret mahkemesinde bakılır.
    İkinci fıkrada yazılı hallerde, munhasıran iki tarafın arzularına tabi olmı-
yan işler hariç olmak üzere, bir davanın ticari veya hukuki mahiyeti itibariyle
mahkemenin iş sahasına girip girmediği yalnız iptidai itiraz şeklinde taraflarca
dermeyan olunabilir. İtiraz varit görüldüğü takdirde dosya ilgili mahkemeye gön-
derilir; bu mahkeme davaya bakmaya mecburdur; ancak, davanın mahiyetine göre
tatbikı gerekli usul ve kanun hükümlerini tatbik eder. Ticari bir davanın hukuk
mahkemesi, ticari olmıyan bir davanın ticaret mahkemesi tarafından görülmesi
hükmün bozulması için yalnız başına kafi bir sebep teşkil etmez.
    Vazifesizlik sebebiyle dava dilekçesinin reddi halinde yapılacak muamelelere
ve bunların tabi oldukları müddetlere dair usul hükümleri, iş sahasına ait ipti-
dai itirazın kabulü halinde de tatbik olunur.

    B) Çeşitli hükümler:
    I - Müruruzaman:

     Madde 6 - Kanunda aksine hüküm olmadıkça ticari hükümler koyan kanunlarla
tayn olunan müruruzaman müddetleri mukavele ile değiştirilemez.












    II - Teselsül karinesi:

     Madde 7 - İki veya daha fazla kimse,içlerinden yalnız biri veya hepsi için
ticari mahiyeti haiz bir iş dolayısiyle diğer bir kimseye karşı müştereken borç
altına girerlerse mukavelede aksi kararlaştılmış olmadıkça müteselsilen mesul
sayılırlar.
    Ticari borçlara kefalet halinde,gerek asıl borçlu ile kefil ve gerek kefil-
ler arasındaki münasebetlerde dahi hüküm böyledir.
    III - Ticari işlerde faiz:
    1. Mukavele serbestisi:

     Madde 8 - Ticari işlerde faiz miktarı serbestçe tayin olunabilir.
    Üç aydan aşağı olmamak üzere faizin ana paraya eklenerek birlikte tekrar fa-
iz yürütülmesi şartı,yalnız cari hesaplarla borçlu bakımından ticari iş mahiye-
tini haiz olan karz akitlerinde muteberdir.
    Ödünç para verme işleri,bankalar,tasarruf sandıkları ve tarım kredi koopera-
tifleri hakkındaki hususi hükümler mahfuzdur.
    2. Kanuni faiz miktarı ve ticari temerrüt faizi:(1)

     Madde 9 - Ticari işlerde faiz miktarı hakkında Borçlar Kanununun 72 nci mad-
desi caridir.Şu kadar ki;faizin işlemeye başladığı tarihte ödeme yerinde benzer
muameleler için daha yüksek bir faiz ödenmekte ise bu faiz miktarı esas tutulur.
8 inci madde hükmü mahfuzdur.
    Ticari işlerde temerrüt faizi yıllık yüzde ondur.
    3. Faizin başlangıcı:

     Madde 10 - Aksine mukavele yoksa,ticari bir borcun faizi,vadenin bitiminden
ve belli bir vade yoksa ihtar gününden itibaren işlemiye başlar.

                              BİRİNCİ KİTAP
                              Ticari İşletme

                              BİRİNCİ FASIL
                                  Tacir

    A) Ticari işletme:
    I - Umumi olarak:

     Madde 11 - Ticarethane veya fabrika yahut ticari şekilde işletilen diğer
müesseseler,ticari işletme sayılır.
    Tesisat,kiracılık hakkı,ticaret unvanı ve diğer adlar,ihtira beratları ve
markalar,bir sanata mütaallik veya bir şahsa ait model ve resimler gibi bir mü-
essesenin işletilmesi için daimi bir tarzda tahsis olunan unsurlar,mukavelede
aksine hüküm bulunmadıkça,ticari işletmeye dahil sayılır.
    II - Ticarethane ve fabrika:

     Madde 12 - Aşağıda yazılı veya mahiyetçe bunlara benziyen işlerle uğraşmak
üzere kurulan müesseseler,ticarethane sayılır:
------------------------------------
(1) Bu Kanun ile Borçlar Kanununun,kanuni faiz ve temerrüt faizi oranlarını be-
     lirleyen hükümlerinin uygulanmıyacağı 4/12/1984 tarih ve 3095 sayılı Kanu-
     nun 5. maddesi ile hükme bağlanmıştır.













    1. Menkul malların satılmak veya kiraya verilmek üzere tedariki ve bunla-
rın aynen veya başka bir şekle sokularak satılması yahut kiraya verilmesi;
    2. Kıymetli evrakın satılmak üzere tedariki ve bunların satılması;
    3. Her çeşit imal veya inşa;
    4. Madencilik;
    5. Matbaacılık,gazetecilik ve kitapçılık,yayın,ilan ve istihbarat;
    6. Tiyatro,sinema,otel,han ve lokanta gibi umumi mahaller,hususi mektep ve
hastane ve açık satış yerlerinin işletilmesi;
    7. Umumi mağazalar ve sair depo ve ambarların işletilmesi;
    8. Borsa ve kambiyo işleri,sarraflık,bankacılık;
    9. İçtimai sigortalar hariç olmak üzere sigortacılık;
   10. Kara,deniz ve havada,nehir ve göllerde yolcu ve eşya taşımak;
   11. Su,gaz ve elektrik dağıtma,telefon ve radyo ile haberleşme ve yayın;
   12. Acentelik,tellallık,komüsyonculuk ve sair bütün tavassut işleri.
    Fabrikacılık,ham madde veya diğer malların makine yahut sair teknik vasıta-
larla işlenerek yeni veya değerli mahsuller vücuda getirilmesidir.
    III- Ticari şekilde işletilen diğer müesseseler:

     Madde 1 - Aşağıdaki işleri görmek üzere açılan bir müessesenin işlerinin
hacım ve ehemmiyeti,ticari muhasebeyi gerektirdiği ve ona ticari veya sınai bir
müessese şekil ve mahiyetini verdiği takdirde bu müessese de ticari işletme sa-
yılır:
    1. Bir toprak sahibinin veya çiftçinin,mahsullerini olduğu gibi veya zirai
sanatı dolayısiyle bir tezgahta şeklini değiştirerek satması;
    2. Esnaf veya güzel sanatlar erbabından birinin gerek bizzat gerek işçi ça-
lıştırarak veya makine kullanarak eserler vücuda getirmesi ve bu eserleri satma-
sı.
    Bu hüküm,işlerinin mahiyetine göre,12 nci madde gereğince ticarethane veya
fabrika olarak vasıflandırılamıyan diğer müesseseler hakkında da tatbik olunur.
    B) Tacir:
    I - Hakiki şahislar:
    1. Umumi olarak:

     Madde 14 - Bir ticari işletmeyi,kısmen dahi olsa kendi adına işleten kimseye
tacir denir.
    Bir ticari işletmeyi kurup açtığını,sirküler,gazete,radyo ve sair ilan vası-
talariyle halka bildirmiş veya işletmesini ticaret siciline kaydettirerek keyfi-
yeti ilan etmiş olan kimse fiilen işletmeye başlamamış olsa bile tacir sayılır.
    Bir ticari işletme açmış gibi,ister kendi adına,ister adi bir şirket veya
her ne suretle olursa olsun hukukan var sayılmıyan diğer bir şirket adına (Ortak
sıfatiyle) muamelelerde bulunan kimse,hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı
tacir gibi mesul olur.
    2. Küçük ve mahcurlar:

     Madde 15 - Küçük ve mahcurlara ait ticari işletmeyi bunların adına işleten
veli ve vasi,tacir sayılmaz.Tacir sıfatı,temsil edilene aittir.Şu kadar ki;kanu-
ni mümessil ceza hükümleri bakımından tacir gibi mesul olur.
    3. Ticaretten menedilenler:

     Madde 16 - Şahsi halleri veya yaptığı işlerin mahiyeti yahut meslek ve vazi-
feleri itibariyle kanuni veya kazai bir yasağa aykırı olarak veyahut başka bir












şahsın iznine veya resmi bir makamın ruhsatına lüzum olup da izin veya ruhsatna-
me almadan bir ticari işletmeyi işleten kimse de tacir sayılır.
    Bu hareketin doğurduğu hukuki,inzıbati ve cezai mesuliyet mahfuzdur.
    4. Esnaf:

     Madde 17 - İster gezici olsunlar,ister bir dükkanda veya bir sokağın muayyen
yerlerinde sabit bulunsunlar,iktisadi faaliyeti nakdi sermayesinden ziyade be-
deni çalışmasına dayanan ve kazancı ancak geçimini sağlamaya yetecek derecede az
olan sanat ve ticaret sahipleri tacir değildirler.Şu kadar ki;tacirlere mahsus
hükümlerden bu kanunun 22 ve 55 inci maddeleriyle Medeni Kanunun 864 üncü madde-
sinin ikinci fıkrası hükümleri bunlar hakkında da tatbik olunur.
    II - Hükmi şahıslar:

     Madde 18 - Ticaret şirketleriyle,gayesine varmak için ticari bir işletme iş-
leten dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince hususi hukuk hükümleri dai-
resinde idare edilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere devlet,vilayet,bele-
diye gibi amme hükmi şahısları tarafından kurulan teşekkül ve müesseseler dahi
tacir sayılırlar.
    Devlet,vilayet ve belediye gibi amme hükmi şahısları ile umumi menfaate ha-
dim cemiyetler,bir ticari işletmeyi ister doğrudan doğruya,ister amme hukuku hü-
kümlerine göre idare edilen ve işletilen bir hükmi şahıs eliyle işletsinler ken-
dileri tacir sayılamazlar.
    III - Donatma iştiraki:

     Madde 19 - Tacirlere dair olan hükümler donatma iştiraki hakkında da tatbik
olunur.
    C) Tacir olmanın hukümleri:
    I - Umumi olarak:

     Madde 20 - Tacirler her türlü borçlarından dolayı iflasa tabi oldukları gi-
bi,kanun hükümlerine uygun olarak bir ticaret unvanı seçmeye ve kullanmaya,iş-
letmelerini ticaret siciline kaydettirmeye ve ticari defterler tutmaya mecbur-
durlar.
    Her tacirin,ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi
hareket etmesi lazımdır.
    Tacirler arasında,diğer tarafı temerrüde düşürmek veya mukaveleyi fesih ya-
hut ondan rücu maksadiyle yapılacak ihbar veya ihtarların muteber olması için
noter marifetiyle veya iadeli taahhütlü bir mektupla yahut telgrafla yapılması
şarttır.
    Tacir sıfatına bağlı olan diğer hükümler mahfuzdur.
    II - Hususi olarak:
    1. Ticaret karinesi:

     Madde 21 - Bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır.Şu kadar ki;hakiki
şahıs olan bir tacir,muameleyi yaptığı anda bunun ticari işletmesiyle ilgili ol-
madığını diğer tarafa açıkça bildirdiği veya muamele,fiil veya işin ticari sa-
yılmasına halin icabı müsait bulunmadığı takdirde borç adi sayılır.
    Taraflardan yalnız biri için ticari iş mahiyetinde olan mukaveleler,kanunda
aksine hüküm olmadıkça,diğeri için de ticari iş sayılır.















    2. Ücret isteme hakkı:

     Madde 22 - Tacir olan veya olmıyan bir kimseye,ticari işletmesiyle ilgili
bir iş veya hizmet görmüş olan tacir,münasip bir ücret istiyebilir.Bundan başka,
verdiği avanslar veya yaptığı masraflar için ödeme tarihinden itibaren faize de
hak kazanır.
    3. Fatura ve teyit mektubu:

     Madde 2 - Ticari işletmesi icabı bir mal satmış veya imal etmiş veyahut bir
iş görmüş yahut bir menfaat temin etmiş olan tacirden,diğer taraf,kendisine bir
fatura verilmesini ve bedeli ödenmiş ise bunun da faturada gösterilmesini isti-
yebilir.
    Bir faturayı alan kimse aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde mündereca-
tı hakkında bir itirazda bulunmamışsa münderecatını kabul etmiş sayılır.
    Şifahen,telefon veya telgrafla yapılan mukavelelerin veya beyanların muhte-
vasını teyit eden bir yazıyı alan kimse,aldığı tarihten itibaren sekiz gün için-
de bir itirazda bulunmamışsa teyit mektubunun yapılan mukaveleye ve beyanlara
uygun olduğunu kabul etmiş sayılır.
    4. Ücret ve cezanın tenkisi:

     Madde 24 - Tacir sıfatını haiz bir borçlu,Borçlar Kanununun 104 üncü madde-
sinin 2 nci fıkrasiyle 161 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında ve 409 uncu madde-
sinde yazılı hallerde,fahiş olduğu iddiasiyle bir ücret veya cezanın indirilme-
sini mahkemeden istiyemez.
    5. Ticari satış ve trampa:

     Madde 25 - Aşağıdaki hususi hükümler mahfuz kalmak şartiyle,tacirler arasın-
daki ticari satış ve trampalarda dahi Borçlar Kanununun satış ve trampa hakkın-
daki hükümleri tatbik olunur.
    1. Mukavelenin mahiyetine,tarafların maksadına veya emtianın cinsine göre
satış mukavelesinin kısım kısım icrası kabil veya bu şartların mevcut olmamasına
rağmen alıcı kısmen yapılan teslimi,ihtirazi kayıt ileri sürmeksizin kabul et-
mişse,mukavelenin yerine getirilmemesi yüzünden alıcının haiz olduğu haklar yal-
nız teslim edilmemiş olan kısım hakkında kullanılabilir.
    2. Alıcı mütemerrit olduğu takdirde satıcı,malın satışına izin verilmesini
mahkemeden istiyebilir.Mahkeme,satışın açık artırma yoliyle veya bu işe memur
edilen bir kimse marifetiyle yapılmasına karar verir.Satıcı talebederse satışa
memur edilen kimse,satışa çıkarılacak emtianın vasıflarını bir ekspere tesbit
ettirir.Satış masrafları satış bedelinden çıkarıldıktan sonra artan para,satıcı-
nın takas hakkı mahfuz kalmak şartiyle,satıcı tarafından alıcı namına bir banka-
ya ve banka bulunmadığı takdirde notere tevdi olunur ve keyfiyet hemen alıcıya
bildirilir.
    3. Emtianın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı iki gün
içinde keyfiyeti satıcıya bildirmeye mecburdur.Açıkça belli değilse alıcı emti-
ayı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde muayene etmeye veya ettirmeye ve bu
muayene neticesinde emtianın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa,haklarını muhafaza
için keyfiyeti bu müddet içinde satıcıya bildirmeye mecburdur.Diğer hallerde
Borçlar Kanununun 198 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları tatbik olunur.
    4. Borçlar Kanununun 207 nci maddesindeki müruruzaman müddeti tüccarlar ara-
sındaki ticari satışlarda altı aydır.Şu kadar ki;bu müddet azaltılabilir.
    5. Sif satış ve diğer deniz aşırı satışlar hakkındaki hususi hükümler mah-
fuzdur.










                              İKİNCİ FASIL
                             Ticaret Sicili
    A) Teşkilat:
    I - Umumi olarak:

     Madde 26 - (Değişik: 24/6/1995 - KHK - 559/1md.)
    Ticaret ve sanayi odası veya ticaret odası bulunan yerlerde bir ticaret
sicili memurluğu kurulur. Oda olmayan veya yeterli teşkilatı bulunmayan odaların
olduğu yerlerde ticaret sicil işleri Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca tesbit
edilecek o il dahilindeki yeterli teşkilata sahip odalardan birinin ticaret
sicili memurluğu tarafından yürütülür.
    492 sayılı Harçlar Kanunu hükümleri uyarınca alınan ticaret sicili harç-
larının yarısı, ilgili odaya gelir kaydedilir.
    Ticaret sicili memurluğunun kurulmasında aranacak şartlar ile odalar
arasında sicil işlemleri konusunda gerekli işbirliğinin sağlanmasına ilişkin
esaslar, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikle düzen-
lenir.
    II - Yönetim (1)

     Madde 27 - (Değişik: 24/6/1995 - KHK - 559/2 md.)
    Ticaret sicilinin yönetimi, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının uygun görüşü
alınarak ilgili oda meclisi tarafından atanan bir sicil memuruna aittir.
Sicil memurluğunun iş hacmine göre, aynı usulle yeteri kadar yardımcı görev-
lendirilir.
    Ticaret sicili memuru ve yardımcıları ile diğer personeli, görevleriyle
ilgili suçlardan dolayı Devlet memuru gibi cezalandırılır ve bunlara karşı
işlenmiş suçlar Devlet memurlarına karşı işlenmiş sayılır.
    Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, ticaret sicili memurluklarının faaliyetlerini
her zaman denetlemeye ve gerekli tedbirleri almaya yetkilidir. Ticaret sicili
memurlukları, adıgeçen Bakanlıkça alınan tedbir ve talimatlara uymakla yüküm-
lüdür.
    III - Nizamname:

     Madde 28 - (Değişik: 24/6/1995 - KHK - 559/3 md.)
    Ticaret sicili memurluğunun teşkilatı, sicil defterlerinin nasıl tutulacağı,
tescil mecburiyetinin nasıl yerine getirileceği, sicil memurlarının kararlarına
karşı itiraz yolları, sicil memur ve yardımcıları ile diğer personelde aranacak
şartlar, disiplin işleri ve bu hususla ilgili diğer esas ve usuller bir tüzükle
düzenlenir.
    B) Tescil:
    I - Şartları:
    1. Talep:

     Madde 29 - Tescil,talep üzerine yapılır.Şu kadar ki;res'en veya ait olduğu
makamın bildirmesi üzerine yapılacak tesciller hakkındaki hükümler mahfuzdur.
    2. İlgililer:

     Madde 30 - Tescil talebi ilgililer veya mümessilleri yahut hukuki halefleri
tarafından salahiyetli sicil memurluğuna yapılır.
    Bir hususun tescilini istemiye birkaç kimse mecbur veya salahiyetli olduğu
takdirde,kanunda aksine hüküm olmadıkça,bunlardan birinin talebi üzerine yapılan
tescil,hepsi tarafından istenmiş sayılır.
    3. Talebin şekli:

     Madde 31 - Tescil talebi dilekçe ile olur.
    Dilekçe sahibi hüviyetini ispata mecburdur.Dilekçedeki imza noterlikçe tas-
dik edilmişse ayrıca hüviyeti ispata lüzum yoktur.
    4. Müddet:

     Madde 32 - Kanunda aksine hüküm olmadıkça,tescili talep müddeti on beş gün-
dür.
    Bu müddet,tescile tabi hususun vukubulduğu,tamamlanması bir senet veya vesi-
kanın tanzimine bağlı olan hususlarda bu senet veya vesikanın tanzim olunduğu
tarihten başlar.
    Ticaret sicili memurluğunun salahiyet çevresi dışında oturanlar için bu müd-
det bir aydır.
--------------
(1)

     Madde başlığı 24/6/1995 tarih ve 559 sayılı KHK ile metne işlendiği
    şekilde değiştirilmiştir.
















    5. Değişiklikler :

     Madde 3 - Tescil edilmiş hususlarda vukubulacak her türlü değişiklikler de
tescil olunur.
    Tescilin dayandığı hadise veya muameleler tamamen veya kısmen sona erer veya
ortadan kalkarsa sicildeki kayıt da tamamen veya kısmen silinir.
    Her iki halde 29, 30, 31 ve 32 nci maddelerin hükümleri caridir.
    II- Sicil memurunun vazifeleri:
    1. Tetkik vazifesi:

     Madde 34 - Sicil memuru tescil için aranılan kanuni şartların mevcut olup
olmadığını tetkikle mükelleftir.
    Hükmi şahısların tescilinde, bilhassa şirket mukavelesinin, emredici hüküm-
lere aykırı olup olmadığı ve kanunun mecburi kıldığı esasları ihtiva edip etme-
diği araştırılır.
    Tescil edilecek hususların hakikata uygun olması,üçüncü şahıslarda yanlış
bir fikir yaratacak mahiyette bulunmaması ve amme intizamına aykırı olmaması da
şarttır.
    Halli bir mahkeme hükmüne bağlı bulunan veya sicil memuru tarafından kati
olarak tescilinde tereddüt edilen hususlar,ilgililerin talebi üzerine muvakkaten
kaydolunur.Şu kadar ki;ilgililer üç ay içinde mahkemeye müracaat ettikleri yahut
aralarında anlaştıklarını ispat etmezlerse muvakkat kayıt re'sen silinir.Mahke-
meye müracaat halinde katıleşmiş olan hükmün neticesine göre muamele yapılır.
    2. Tescile davet ve ceza :

     Madde 35 - Tescili mecburi olup da kanuni şekilde ve müddeti içinde tescili
istenmemiş olan veya 34 üncü maddenin 3 üncü fıkrasındaki şartlara uymıyan bir
hususu haber alan sicil memuru,ilgilileri,tayin edeceği münasip bir müddet için-
de kanuni mecburiyeti yerine getirmeye yahut o hususun tescilini gerekli kılan
sebeplerin bulunmadığını ispat etmeye davet eder.
    Memurca bildirilen müddet içinde tescil talebinde bulunmıyan ve imtina se-
beplerini de bildirmiyen kimse,sicil memurunun teklifi üzerine, sicilin bulun-
duğu yerde ticari davalara bakmakla görevli Asliye Hukuk Mahkemesi kararıyla
iki milyon liradan kırk milyon liraya kadar para cezasına mahküm edilir. (1)
    Müddeti içinde imtina sebepleri bildirildiği takdirde, Sicilin bulunduğu
yerde ticari davalara bakmakla görevli Asliye Hukuk Mahkemesi evrak üzerinde
inceleme yaparak tescili gerekli olan bir hususun mevcut olduğu neticesine va-
rırsa tescilini sicil memuruna emreder,aksi takdirde memurun talebini reddeder.
    Mahkemenin bu madde gereğince vereceği kararlar aleyhine ilgililer ve sicil
memuru tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Hukuk Muhakemeleri Usulü Ka-
nunu hükümlerince temyiz yoluna müracaat edebilirler.Temyiz icrayı durdurur.
    İlgililerin para cezasına ait mahkümiyet kararlarını temyiz edebilmeleri
için hükmolunan parayı mahkeme veznesine yatırmış veya aynı miktarda teminat
göstermiş olmaları şarttır.
    Bu maddeye göre hükmolunan para cezaları hapse çevrilmez.
    3. İtiraz:

     Madde 36 - İlgililer,vukubulacak tescil veya tadil yahut terkin talepleri
üzerine sicil memurluğunca verilecek kararlara karşı,tebliğinden itibaren sekiz
gün içinde sicilin bulunduğu yerde ticari davalara bakmakla görevli Asliye Hukuk
Mahkemesine dilekçe ile itiraz edebilirler. (1)
----------
(1) - a) 35 ve 36 ncı maddede geçen "sicilin bağlı olduğu mahkemeye" ibaresi,
    24/6/1995 tarih ve 559 Sayılı KHK'ile eklenen Ek 1 inci madde ile
    "sicilin bulunduğu yerde ticari davalara bakmakla görevli Asliye Hukuk Mah-
    kemesi "şeklinde değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
      b) Bu fıkrada yeralan para cezası, 3/11/1995 tarih ve 4128 sayılı Kanunun
    2 nci maddesi ile değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.







    Bu itiraz mahkemece evrak üzerinde incelenerek karara bağlanır.Şu kadar ki;
sicil memurunun kararı,üçüncü şahısların sicilde kayıtlı bulunan hususlara mü-
taallik menfaatlerini ihlal ettiği takdirde,itiraz edenle üçüncü şahıs da dinle-
nir.Gelmezlerse evrak üzerine karar verilir.
    Yukarıki maddenin 4 ncü fıkrası hükmü bu halde dahi tatbik olunur.

    III - Aleniyet:

     Madde 37 - Tescil muamelesinin dayandığı dilekçe,beyanname ve bütün senet ve
vesikalar ve ilanları havi gazeteler,üzerlerine sicil defterinin tarih ve numa-
raları yazılmak suretiyle saklanır.
    Herkes ticaret sicilinin münderecatını ve dairede saklanan bütün senet ve
vesikaları tetkik edebileceği gibi bunların tasdikli suretlerini de istiyebilir.
Bir hususun sicilde kayıtlı olup olmadığına dair tasdikname dahi istenebilir.
    İlana tabi tescil ve kayıtlar,kanun veya nizamnamede aksine bir hüküm bulun-
madıkça aynen ilan olunur.
    İlan,hükümet merkezinde bütün Türkiye'ye ait sicil kayıtlarını ilana mahsus
gazete ile yapılır.

    IV - Hükümleri:
    1. Tescilin üçüncü şahıslara tesiri:

     Madde 38 - Ticaret sicili kayıtları,nerede bulunurlarsa bulunsunlar,üçüncü
şahıslar hakkında,kaydın gazete ile ilan edildiği;ilanın tamamı aynı nushada ya-
yınlanmamış ise,son kısmının yayınlandığı günü takibeden iş gününden itibaren
hüküm ifade eder.Bu günler,kaydın ilanı tarihinden itibaren işlemeye başlıyacak
olan müddetlere de başlangıç olur.
    Bir hususun tescil ile beraber derhal üçüncü şahıslar hakkında hüküm ifade
edeceğine veya müddetlerin derhal işliyeceğine dair hususi hükümler mahfuzdur.

    2. Sicille itimat:

     Madde 39 - Üçüncü şahısların,yukarıki madde gereğince kendilerine karşı hü-
küm ifade etmiye başlıyan kayıtları bilmediklerine mütaallik iddiaları dinlen-
mez.
    Tescili lazım geldiği halde tescil edilmemiş veya tescil edilip de ilanı ge-
rekirken ilan edilmemiş olan bir husus ancak bunu bildikleri ispat edilmek şar-
tiyle,üçüncü şahıslara karşı dermeyan edilebilir.

    3. İlgililerin cezai ve hukuki mesuliyeti:

     Madde 40 - Tescil ve kayıt için suiniyetle hakikata aykırı beyanda bulunan-
lar ceza mahkemesi tarafından iki milyon liradan kırk milyon liraya kadar ağır
para cezasına veya bir aydan altı aya kadar hapis cezasına yahut bu cezaların
ikisine birden mahküm edilirler ve ayrıca bir yıldan beş yıla kadar ticaret ve
sanayi odalarına aza olabilmek ve borsada muamele yapabilmek haklarından mahru-
miyetlerine veya borsalardan muvakkat olarak çıkarılmalarına karar verilir. Ha-
kikata aykırı tescilden dolayı zarar görenlerin tazminat hakları mahfuzdur. (1)
    Kayıtların 34 üncü maddenin üçüncü fıkrasındaki esaslara uymadığını öğren-
dikleri halde düzeltilmesini istemiyenler ile tescil olunan bir hususun değişme-
si veya sona ermesi veyahut kaldırılması dolayısiyle kaydın değiştirilmesini ve-
ya silinmesini istemiye veya yeniden tescili icabeden bir hususu tescil ettir-
meye mecbur olup da bunu yapmıyanlar bu kusurları yüzünden üçüncü şahısların uğ-
radıkları zararları tazmin ile mükelleftirler.
-------------
(1) Bu fıkrada yeralan para cezası, 3/11/1995 tarih ve 4128 sayılı Kanunun
    2 nci maddesi ile değiştirilmiş ve metne işlenmiştir
                                         ÜÇÜNCÜ FASIL
                     Ticaret Unvanı ve İşletme Adı

    A) Ticaret unvanı:
    I - Kullanma mecburiyeti:
    1. Umumi olarak:

     Madde 41 - Her tacir,ticari işletmesine mütaallik muameleleri ticaret unva-
niyle yapmaya ve işletmesiyle ilgili senet ve sair evrakı bu unvan altında imza-
lamaya mecburdur.
    Tescil olunan ticaret unvanının,ticari işletmenin giriş cephesinin herkes
tarafından kolayca görülebilecek bir yerine okunaklı bir şekilde yazılması mec-
buridir.
    2. Tescil:

     Madde 42 - Her tacir,ticari işletmenin açıldığı günden itibaren on beş gün
içinde ticari işletmesini ve seçtiği ticaret unvanını,işletme merkezinin bulun-
duğu yer ticaret siciline tescil ve ilan ettirmeye mecburdur.
    Her tacir kullanacağı ticaret unvanını ve bunun altına atacağı imzayı notere
tasdik ettirdikten sonra sicil memuruna tevdi etmiye mecburdur.Tacir hükmi şahıs
ise unvanla birlikte onun namına imzaya salahiyetli kimselerin imzaları da no-
tere tasdik ettirilerek sicil memuruna verilir.
    Merkezi Türkiye'de bulunan ticari işletmelerin şubeleri de bulundukları ye-
rin ticaret siciline tescil ve ilan olunur.Ticaret unvanına ve imza örneklerine
mütaallik yukarıki fıkraların hükümleri bunlara da tatbik olunur.Kanunda aksine
hüküm olmadıkça merkezin bağlı olduğu sicile geçirilmiş olan kayıtlar şubenin
bağlı bulunduğu sicile de tescil olunur.Şu kadar ki,bu hususta şube sicil memu-
runun ayrı bir inceleme mecburiyeti yoktur.
    Merkezleri Türkiye dışında bulunan ticari işletmelerin Türkiye'deki şubele-
ri,kendi memleket kanunlarının ticaret unvanı hakkındaki hükümleri mahfuz kalmak
şartiyle,yerli ticari işletmeler gibi tescil olunur.Bu gibi şubeler için ikamet-
gahı Türkiye'de bulunan tam salahiyetli bir ticari mümessil tayini mecburidir.
Birden fazla şubesi varsa,ilk şubenin tescilinden sonra açılacak şubeler yerli
ticari işletmelerin şubeleri gibi tescil olunur.

    (Son fıkra:Mülga: 12/12/1959 - 7397/64 md.)
    II - Ticaret unvanının şekli:
    1. Hakiki şahıslar:

     Madde 4 - Hakiki şahıs olan tacirin ticaret unvanı 48 inci maddeye uygun
olarak yapabileceği ilaveler ile kısaltılmadan yazılacak ad ve soyadından terek-
kübeder.
    Ticaret unvanına aynı sicil dairesinde daha evvel tescil edilmiş olan unvan-
lardan açıkça ayırdetmeye yarıyacak ilavelerin yapılması mecburidir.Başka bir
sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş olan aynı ad ve soyadını ihtiva eden
bir ticaret unvanı sahibinin haksız rekabetten doğan hakları mahfuzdur.

    2. Hükmi şahıslar:
    a) Kollektif ve komandit şirketler:

     Madde 44 - Kolektif şirketin ticaret unvanı,bütün ortakların veya hiç olmaz-
sa ortaklardan birinin adı ve soyadiyle şirketi ve nevini gösterecek bir ibareyi
ihtiva eder.











    Adi veya Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin ticaret unvanı,
komandite ortaklardan hiç olmazsa birinin ad ve soyadiyle şirketi ve nevini gös-
terecek bir ibareyi ihtiva eder. Bu şirketlerin ticaret unvanlarında komanditer
ortakların ad ve soyadlarının bulunması yasaktır.

    b) Limited, anonim ve kooperatif şirketler:

     Madde 45 - Limited, anonim ve kooperatif şirketler, işletme mevzuu gösteril-
mek ve 48 inci madde hükmü mahfuz kalmak şartiyle ticaret unvanlarını serbestçe
seçebilirler.
    Şu kadar ki; ticaret unvanlarında; (Limited şirket.) (Anonim şirket) ve
(Kooperatif) kelimelerinin bulunması şarttır. Bunların ticaret unvanında hakiki
bir şahsın ad veya soyadı bulunduğu takdirde şirket nevini gösteren ibarelerin
rumuzla veya kısaltılmış olarak yazılmaları caiz değildir.

    c) Tacir sayılan diğer hükmi şahıslar ve donatma iştiraki:

     Madde 46 - Ticari işletmeye sahip olan dernek ve diğer hükmi şahısların ti-
caret unvanları, adlarının aynıdır.
    Donatma iştirakinin ticaret unvanı, müşterek donatanlardan hiç olmazsa biri-
nin ad ve soyadını veya deniz ticaretinde kullanılan geminin adını ihtiva eder.
Soyadları ve gemi adı kısaltılamaz. Ticaret unvanında ayrıca donatma iştirakini
gösterecek bir ibare de bulunur.

    d) Müşterek hükümler:

     Madde 47- Hükmi şahsın ticaret unvanında, hakiki bir şahsın ad veya soyadı
yer almış bulunursa, 43 üncü madde tatbik olunur.
    Bir hükmi şahsın ticaret unvanına Türkiye'nin her hangi bir sicil dairesinde
daha önce tescil edilmiş bulunan diğer bir unvandan ayırdedilmesi için gerekli
olduğu takdirde, lüzumlu ilavelerin yapılması mecburidir.

    3. İlaveler:

     Madde 48 - Tacirin hüviyeti ve işletmenin genişlik ve ehemmiyeti yahut mali
durumu hakkında üçüncü şahıslarda yanlış bir kanaatin meydana gelmesine mahal
verecek mahiyette veya hakikata yahut amme intizamına aykırı olmamak şartiyle
her ticaret unvanına, işletmenin mahiyetini gösteren veya unvanda zikredilen
kimselerin hüviyetlerini belirten yahut muhayyel adlardan ibaret olan ilaveler
yapılabilir.
    Tek başına ticaret yapan hakiki şahıslar ticaret unvanlarına bir şirketin
mevcut olduğu zannını uyandıracak ilaveler yapamazlar.
    (Türk), (Türkiye), (Cumhuriyet) ve (Milli) kelimeleri bir ticaret unvanına
ancak İcra Vekilleri Heyeti karariyle konabilir.

    4. Ticaret unvanının devamı:

     Madde 49 - Ticari işletme sahibinin veya bir ortağın ticaret unvanına dahil
bulunan adı kanunen değişir veya salahiyetli makamlar tarafından değiştirilirse
unvan olduğu gibi kalabilir.
    Kolektif veya komandit şirkete yahut donatma iştirakine yeni ortakların
girmesi halinde ticaret unvanı değiştirilmeksizin olduğu gibi kalabilir. Bu şir-
ketlerden birinin ticaret unvanına adı dahil olan bir ortağın ölümü üzerine mi-
rasçıları onun yerine geçerek şirketin devamını kabul eder veya şirkete girme-
mekle beraber bu hususta muvafakatlerini yazılı şekilde bildirirlerse şirket un-
vanı olduğu gibi bırakılabilir. Şirketten ayrılan ortağın adı da yazılı muvafa-
kati alınmak şartiyle şirket unvanında kalabilir.







    5. Şubeler:

     Madde 50 - Her şube, kendi merkezinin ticaret unvanını şube olduğunu belir-
terek kullanmak mecburiyetindedir. Bu unvana şube ile ilgili ilavelerin yapılma-
sı caizdir.
    43 ve 47 nci maddeler şubenin ticaret unvanı hakkında da tatbik olunur.
    Merkezi yabancı memlekette bulunan bir işletmenin Türkiye'deki şubesinin ti-
caret unvanında, merkezin ve şubenin bulunduğu yerlerin ve şube olduğunun göste-
rilmesi şarttır.

    6. Ticaret unvanının devri:

     Madde 51 - Ticaret unvanı işletmeden ayrı olarak başkasına devredilemez.
    Bir işletmenin devri, aksi açıkça kabul edilmiş olmadıkça, unvanın dahi dev-
rini tazammun eder.

    III- Ticaret unvanının korunması:

    1. Esas:

     Madde 52 - Usulen tescil ve ilan edilmiş olan ticaret unvanını kullanmak
hakkı, munhasıran sahibine aittir.

    2. İhbar ve ceza:

     Madde 5 - Bütün mahkemeler ve memurlar, ticaret ve sanayi odaları ve noter-
ler vazifelerini yaparken bir ticaret unvanının tescil edilmediğini veya kanunun
hükümlerine aykırı olarak tescil yahut istimal edildiğini öğrenirlerse keyfiyeti
salahiyetli ticaret sicil memuruna ve müddeiumumiliğe bildirmeye mecburdurlar.
    41 ila 48 ve 50 nci maddeler hükümlerine aykırı hareket edenler ve 51 inci
maddeye muhalif olarak ticaret unvanını devredenlerle devralan ve kullanan kim-
seler, 40 ıncı maddenin birinci fıkrasındaki cezalara mahküm edilirler.

    3. Unvanına tecavüz edilen kimsenin hakları:

     Madde 54 - Ticaret unvanı kanuna aykırı olarak başkası tarafından kullanılan
kimse, bunun men'ini ve haksız kullanılan ticaret unvanı tescil edilmişse kanuna
uygun bir şekilde değiştirilmesini veya silinmesini ve zarar görmüş ise, kusur
halinde bunun da tazminini istiyebilir.
    Mahkeme, davayı kazanan tarafın talebi üzerine, masrafları aleyhine hüküm
verilen kimseye ait olmak üzere hükmün gazete ile de yayınlanmasına karar vere-
bilir.
    B) İşletme adı:

     Madde 55 - İşletme sahibini hedef tutmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi ta-
nıtmak ve benzer işletmelerden ayırdetmek için kullanılan adların da sahipleri
tarafından tescil ettirilmesi lazımdır. İşletme adları hakkında dahi 28, 40, 43
fk 2, 52, 53 ve 54 üncü maddeler tatbik olunur.

                               DÖRDÜNCÜ FASIL
                               Haksız Rekabet

    A) Umumi olarak:

    I - Tarifi:

     Madde 56 - Haksız rekabet, aldatıcı hareket veya hüsnüniyet kaidelerine ay-
kırı sair suretlerle iktisadi rekabetin her türlü suistimalidir.








    II - Hüsnüniyet kaidelerine aykırı hareketler:

     Madde 57 - Hüsnüniyet kaidelerine aykırı hareketler hususiyle şunlardır:
    1. Başkalarını veya onların emtiasını, iş mahsullerini, faaliyetlerini yahut
ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya lüzumsuz yere incitici beyanlarla kötüle-
mek;
    2. Başkasının ahlakı veya mali iktidarı hakkında hakikata aykırı malümat
vermek;
    3. Kendi şahsi durumu, emtiası, iş mahsulleri, ticari faaliyeti veya ticari
işleri hakkında yanlış veya yanıltıcı malumat vermek veyahut; üçüncü şahıslar
hakkında aynı şekilde hareket etmek suretiyle rakiplerine nazaran onları üstün
duruma getirmek;
    4. Paye, şahadetname veya mükafat almadığı halde bunlara sahip imişçesine
hareket ederek müstesna kabiliyete malik bulunduğu zannını uyandırmaya çalışmak
veya buna müsait olan yanlış unvan yahut mesleki adlar kullanmak;
    5. Başkasının emtiası, iş mahsulleri, faaliyeti veya ticaret işletmesiyle
iltibaslar meydana getirmeye çalışmak veya buna müsait bulunan tedbirlere baş-
vurmak, hususiyle başkasının haklı olarak kullandığı ad, unvan, marka, işaret
gibi tanıtma vasıtalariyle iltibasa meydan verebilecek surette, ad, unvan, mar-
ka, işaret gibi tanıtma vasıtaları kullanmak veyahut iltibasa meydan veren mal-
ları, durumu bilerek veya bilmiyerek, satışa arz etmek veya şahsi ihtiyaçtan
başka her ne sebeple olursa olsun elinde bulundurmak;
    6. Üçüncü şahısların müstahdemlerine, vekillerine veya diğer yardımcılarına,
onları vazifelerini ıhlale sevk etmek suretiyle kendisine veya başkasına men-
faatler sağlamak maksadiyle veya bu kabil menfaatleri sağlamaya elverişli olacak
surette, müstehak olmadıkları menfaatler temin veya vadetmek;
    7. Müstahdemleri, vekilleri veya diğer yardımcı kimseleri iğfal suretiyle,
istihdam edenin veya müvekillerinin imalat veya ticaret sırlarını ifşa ettirmek
veya ele geçirmek;
    8. Hüsnüniyet kaidelerine aykırı bir şekilde elde ettiği veya öğrendiği ima-
lat veya ticaret sırlarından haksız yere faydalanmak veya onları başkalarına
yaymak;
    9. Hüsnüniyet sahibi kimseleri iğfal edebilecek surette hakikata aykırı hüs-
nühal ve iktidar şahadetnameleri vermek;
    10. Rakipler hakkında da cari olan kanun, nizamname, mukavele yahut mesleki
veya mahalli adetlerle tayin edilmiş bulunan iş hayatı şartlarına riayet etme-
mek.

    B) Hukuki mesuliyet:

    I - Çeşitli davalar:

     Madde 58 - Haksız rekabet yüzünden müşterileri, kredisi, mesleki itibarı,ti-
cari işletmesi veya diğer iktisadi menfaatleri bakımından zarar gören veya böyle
bir tehlikeye maruz bulunan kimse:
    a) Fiilin haksız olup olmadığının tesbitini;
    b) Haksız rekabetin men'ini;
    c) Haksız rekabetin neticesi olan maddi durumun ortadan kaldırılmasını, hak-
sız rekabet yanlış veya yanıltıcı beyanlarla yapılmışsa bu beyanların düzeltil-
mesini;
    d) Kusur varsa zarar ve ziyanın tazminini;
    e) Borçlar Kanununun 49 uncu maddesinde gösterilen şartlar mevcutsa manevi
tazminat verilmesini;








    istiyebilir. Davacı lehine ve (d) bendi hükmünce tazminat olarak hakim, hak-
sız rekabet neticesinde davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılı-
ğına dahi hükmedebilir.
    Haksız rekabet yüzünden iktisadi menfaatleri haleldar olan müşteriler de
birinci fıkrada yazılı davaları açabilirler.
    Ticaret ve sanayi odaları, esnaf dernekleri, borsalar ve nizamnamelerine gö-
re azalarının iktisadi menfaatlerini korumaya salahiyetli bulunan diğer mesleki
ve iktisadi birlikler dahi kendilerinin veya şubelerinin azaları bir ve ikinci
fıkralar gereğince dava açmak hakkını haiz oldukları takdirde (a), (b) ve (c)
bentlerinde yazılı davaları açabilirler.
    Birinci fıkranın b ve c bentleri gereğince bir kimse aleyhine verilmiş olan
hüküm, haksız rekabete mevzu olan malları, doğrudan doğruya veya dolayısiyle on-
dan elde etmiş olan şahıslar hakkında da icra olunur.

    II - İstihdam edenin mesuliyeti:

     Madde 59 - Haksız rekabet fiili, hizmet veya işlerini gördükleri esnada müs-
tahdemler veya işçiler tarafından işlenmiş olursa yukarıki maddenin birinci fık-
rasının (a), (b) ve (c) bentlerinde yazılı davalar, istihdam edenlere karşı dahi
açılabilir.
    Yukarki maddenin birinci fıkrasının (d) ve (e) bendlerinde yazılı davalar
hakkında Borçlar Kanunu hükümleri caridir.

    III - Basının mesuliyeti:

     Madde 60 - Haksız rekabet basın vasıtasiyle işlenmiş ise, 58 inci maddenin
birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde yazılı davalar, ancak yazı sahibi
veya ilan veren aleyhine açılabilir; şu kadar ki:
    a) Yazı veya ilan, yazı sahibinin yahut ilan verenin haberi olmaksızın veya-
hut rızalarına aykırı olarak yayınlanmışsa;
    b) Yazı sahibi veya ilan verenin kim olduğunun bildirilmesinden imtina olu-
nursa;
    c) Başka sebepler yüzünden yazı sahibi veya ilanı verenin meydana çıkarılma-
sı veya aleyhlerine bir Türk mahkemesinde dava açılması mümkün olmazsa; bu dava-
lar, yazı işleri müdürü eğer bir ilan mevzuubahis ise ilan servisi şefi; yazı
işleri müdürü ve ilan servisi şefi gösterilmemiş veya yoksa naşir; bu da göste-
rilmemişse matbaacı; aleyhine de açılabilir.
    Bu haller dışında, yazı işleri müdürüne, ilan servisi şefine, naşir ve mat-
baacıya bir kusur isnat edilebilirse yukarıki fıkrada yazılı sıraya bakılmaksı-
zın kusurlu olanlar aleyhine dava açılabilir.
    58 inci maddenin birinci fıkrasının (d) ve (e) bentlerinde yazılı davalarda
Borçlar Kanununun hükümleri tatbik olunur.

    IV- Kararın ilanı:

     Madde 61 - Mahkeme, davayı kazanan tarafın talebiyle, masrafı haksız çıkan
taraftan alınmak üzere hükmün katileşmesinden sonra ilan edilmesine de karar
verebilir.İlanın şekil ve şümulünü hakim tayin eder.

    V- Müruruzaman:

     Madde 62 - 58 inci maddede yazılı davalar, davaya hakkı olan tarafın bu
hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her halde bunların doğu-
mundan itibaren üç yıl geçmekle müruruzamana uğrar. Şu kadar ki; ceza kanun-









ları gereğince daha uzun bir müruruzaman müddetine tabi olan, cezayı müstelzim
bir fiil işlenmiş bulunursa, bu müddet hukuk davaları hakkında da caridir.

    VI - İhtiyati tedbirler:

     Madde 6 - Dava açmak hakkını haiz olan kimsenin dilekçesi üzerine mahkeme,
mevcut vaziyetin olduğu gibi muhafaza edilmesine, 58 inci maddenin birinci fık-
rasının (b) ve (c) bentlerinde yazılı olduğu veçhile haksız rekabetin neticesi
olan maddi durumun ortadan kaldırılmasına, haksız rekabetin men'ine ve yanlış
veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesine ve lüzumlu diğer tedbirlerin alınma-
sına Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanununun ihtiyati tedbir hakkındaki hükümlerine
göre karar verebilir.

    C) Cezai mesuliyet:
    I - Cezayı müstelzim fiiller:

     Madde 64 - 1. Elli yedinci maddenin 1,2,4,5,6,8 ve 9 uncu bentlerinde yazılı
haksız rekabet fiillerinden birini kasten işliyenler;
    2. Kendi icap ve tekliflerinin rakiplerininkine tercih edilmesi için şahsi
durumu, emtiası, iş mahsulleri, ticari faaliyeti ve işleri hakkında kasten yan-
lış veya yanıltıcı malümat verenler;
    3. Müsdahdemleri, vekilleri veya diğer yardımcı kimseleri, istihdam edenin
veya müvekkillerinin imalat veya ticaret sırlarını ifşa etmelerini veya ele
geçirmelerini temin için iğfal edenler;
    4. İstihdam edenler veya müvekkillerden, işçilerinin veya müstahdemlerinin
veyahut vekillerinin, işlerini gördükleri sırada cezayı müstelzim olan bir hak-
sız rekabet fiilini işlediklerini öğrenip de bu fiili menetmiyen veya gerçeğe
aykırı beyanları düzeltmiyenler;
    58 inci madde gereğince hukuk davasını açma hakkını haiz bulunanlardan biri-
nin şikayeti üzerine ceza mahkemesince bir aydan bir yıla kadar hapis veya beş
yüz liradan on bin liraya kadar ağır para cezasiyle veya her ikisiyle birlikte
cezalandırılırlar.
    Haksız rekabetin men'i hakkındaki kesinleşmiş ilama rağmen haksız rakebet
fiiline aynen veya tali değişikliklerle devam eden kimse altı aydan aşağı olma-
mak üzere hapis ve beş bin liradan on bin liraya kadar ağır para cezasına mahküm
edilir ve suçlu re'sen takip olunur.

    II - Hükmi şahısların cezai mesuliyetleri:

     Madde 55 - Hükmi şahısların işleri görülürken bir haksız rekabet fiili işle-
nirse 64 üncü madde hükmü, hükmi şahıs namına hareket etmiş veya etmesi gerekmiş
olan organın azaları veya ortaklar hakkında tatbik olunur. Şu kadar ki; para ce-
zası ve masraflardan hükmi şahıs bu hakikı şahıslarla birlikte müteselsilen me-
sul olur.                                                                       BEŞİNCİ FASIL
                          Ticari Defterler

    A) Defter tutma mükellefiyeti:

    I - Şümulü:

     Madde 66 - Her tacir, ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç
ve alacak münasebetlerini ve her iş yılı içinde elde edilen neticeleri tesbit
etmek maksadiyle, işletmesinin mahiyet ve öneminin gerektirdiği bütün defterleri
ve bilhassa,





diğer kanunların hükümleri mahfuz kalmak üzere, aşağıdaki defterleri Türkçe ola-
rak tutmaya mecburdur:
    1. Tacir hükmi şahıs ise yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri ve
karar defteri;
    2. Hususi hukuk hükümlerine göre idare edilmek veya ticari şekilde işletil-
mek üzere devlet, vilayet, belediyeler gibi amme hükmi şahısları tarafından ku-
rulan ve hükmi şahsiyeti bulunmıyan ticari işletmeler ile dernekler tarafından
kurulan ticari işletmeler ve bunlara benziyen ve hükmi şahsiyeti olmıyan diğer
ticari teşekküller, karar defteri hariç yukarki bentte yazılı defterleri;
    3. Tacir hakiki şahıs ise karar defteri hariç olmak üzere birinci bentte ya-
zılı defterleri veya işletmesinin mahiyet ve önemine göre sadece işletme defte-
ri.
    Tacirlerin işletmeleriyle ilgili işler dolayısiyle aldıkları mektup, yazı,
telgraf, fatura, cetvel, senet gibi vesika ve kağıtlarla ödemelerini gösteren
vesikaları ve yazdığı mektup, yazı ve telgrafnamelerin kopyalarını ve mukavele-
leri, taahhüt ve kefalet ve sair teminat senetleri ve mahkeme ilamları gibi
belgeleri muntazam bir tarzda dosya halinde saklamaları mecburidir.

    II- Mesuliyet:

     Madde 67- Bir tacirin defter tutma mükellefiyetini yerine getirmeye salahi-
yetli kıldığı kimsenin bu defterlere geçirdiği kayıtlar, o tacirin kendisi tara-
fından tutulmuş kayıtlar hükmündedir.

    Ticari defterlerin kısmen veya tamamen mevcut olmamasından yahut kanuna uy-
gun surette tutulmamasından veyahut saklanması mecburi olan defter ve kağıtların
gereği gibi saklanmamasından doğan mesuliyet doğrudan doğruya işletme sahibine
ve hükmi şahıslarda idare organının azalarına veya idare işlerine salahiyetli
olan kimselere ve hükmi şahsiyeti olmıyan ticari işletme ve teşekküllerde onları
idareye salahiyetli olan kimselere aittir. Bunlar, kusuru memur ve müstahdemle-
rine yükleterek bu mesuliyetten kurtulamazlar.
    66 ncı maddenin birinci fıkrasının 1 ila 3 üncü bentlerinde sayılan defter-
leri tutma mükellefiyetini hiç veya kanuna uygun şekilde yerine getirmeyip de
ikinci fıkraya göre mesul olanlar üç milyon liradan otuz milyon liraya kadar
ağır para cezasiyle cezalandırılır. Defterlerin kanuna uygun şekilde tutulmaması
halinde,bunları tutmakla vazifelendirilmiş olan kimseler dahi aynı cezaya mahküm
edilirler. Diğer kanunlarda bulunan cezai hükümler mahfuzdur. (1)
    Hakimler, noterler, sicil memurları ve diğer memurlar resmi muameleler dola-
yısiyle bir tacirin defter tutma mükellefiyetine aykırı hareket ettiğini öğre-
nince keyfiyeti müddeiumumiliğe bildirmeye mecburdurlar.
    III- Saklama müddeti:

     Madde 68 - Defter tutmak mecburiyetinde bulunan kimse ve işletmeye devam
eden halefleri defterleri son kayıt tarihinden ve saklanması mecburi olan diğer
hesap ve kağıtları tarihlerinden itibaren on yıl geçinceye kadar saklamaya mec-
burdurlar.
    Hakiki şahıs olan tacirin ölümü halinde mirasçıları ve ticareti terk etmesi
halinde kendisi defter ve kağıtları birinci fıkra gereğince saklamakla mükellef-
tirler. Ancak mirasın resmi tasfiyesi halinde defter ve kağıtlar birinci fıkrada
yazılı müddetle sulh mahkemesi tarafından saklanır.
    Kollektif ve adi komandit şirketlerin her ne suretle olursa olsun infisahı
halinde bunlara ait defter ve kağıtlar, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki sa-
lahi-
-------------
(1) Bu fıkrada yeralan para cezası, 3/11/1995 tarih ve 4128 sayılı Kanunun
    2 nci maddesi ile değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.






yetli mahkeme tarafından 1 inci fıkra gereğince saklanmak üzere ortaklardan bi-
rine veya notere, diğer şirketlerin infisahı halinde ise, notere tevdi olunur.
Noter harc ve ücreti şirket mevcudundan ödenir.
    Bir tacirin saklamakla mükellef olduğu defter ve kağıtlar; yangın, su baskı-
nı veya yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle ve kanuni müddet içinde ziyaa uğ-
rarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde ticari işletme-
sinin bulunduğu yerin salahiyetli mahkemesinden kendisine bir vesika verilmesini
istiyebilir. Mahkeme lüzumlu gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.
Böyle bir vesika almamış olan tacir defterlerini ibrazdan kaçınmış sayılır.

    IV - Tasdik ettirme ve beyanname verme mükellefiyeti:

     Madde 69 - 66 ncı maddenin 1 ila 3 üncü bentlerinde yazılı defterler, kulla-
nılmaya başlanılmadan önce tacir tarafından ticari işletmenin bulunduğu yerin
noterine ciltli olarak ibraz olunur. Noter sicil tasdiknamesini göstermesini ta-
cirden ister ve bu defterlerin her sayfasına sabit mürekkeple sıra numarası ko-
yup resmi mühür ile mühürler ve defterlerin kaç sayfadan ibaret bulunduğunu ilk
ve son sayfaya yazarak resmi mühür ve imzasiyle tasdik eder. Bu iş bittikten
sonra tasdik ettiği defterlerin mahiyet ve adedlerini ve bunların kime ait oldu-
ğunu tacirin kayıtlı bulunduğu ticaret sicillerine re'sen ve hemen bildirir.
    Her tacir, tutmaya mecbur olduğu diğer defterlerle tutmak istediği defterle-
rin her birinin nevi ve mahiyetleriyle sayfa sayılarını gösteren iki nüsha be-
yannameyi bu defterleri kullanmaya başlamadan önce sicil memuruna vermeye mec-
burdur. Memur, bunlardan birisini tasdik ederek tacire geri verir. Bu mükellefi-
yeti hiç veya kanuna uygun şekilde yerine getirmiyen tacirin bu gibi defterleri
lehine delil olamaz.

    B) Çeşitli defterler:
    I-Yevmiye:

     Madde 70 - Yevmiye defteri, kayda geçirilmesi icabeden muameleleri vesika-
lardan çıkararak tarih sırasiyle ve "madde" halinde tertipli olarak yazmaya mah-
sus defterdir.
    Yevmiye maddelerinin en az aşağıdaki malümatı ihtiva etmesi şarttır:
    1.

     Madde sıra numarası (Makine ile tutulan muhasebelerde mecburi değildir.);
    2. Tarih;
    3. Borçlu hesap (Toplayıcı hesaplar kullanıldığı takdirde nihai yardımcı he-
sabın isminin tasrihi şarttır.);
    4. Alacaklı hesap (Toplayıcı hesaplar kullanıldığı takdirde nihai yardımcı
hesabın isminin tasrihi şarttır);
    5. Meblağ (Yardımcı hesaplara taksim edilenler, izahat sütununda gösteril-
mek şarttır);
    6. Her kaydın dayandığı vesikaların nevi ve varsa tarih ve numaraları.
    Yevmiye defteri ciltli ve sahifeleri müteselsil sıra numaralı olur; şu kadar
ki, vergi kanunlarına göre müteharrik yapraklı yevmiye defterinin kullanılması-
na müsaade olunduğu takdirde vergi kanunlarına uygun olmak şartiyle bu defterler
de kullanılabilir.
    Yevmiye defterine geçirilecek kayıtlar haklı sebep olmaksızın, on günden
fazla geciktirilemez.











    Yevmiye defteri yeni senenin en geç Ocak ayı sonuna kadar notere ibraz edi-
lip son kaydın altına noterce (Görülmüştür) sözü yazılarak mühür ve imza ile
tasdik ettirilmek şarttır.
    II - Defterikebir:

     Madde 71 - Defterikebir, yevmiye defterine geçirilmiş olan muameleleri bura-
dan alarak sistemli bir surette hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak bu hesap-
larda toplıyan defterdir.
    Defterikebirdeki kayıtların en az aşağıdaki malümatı ihtiva etmesi şarttır:
    1. Tarih;
    2. Yevmiye defteri madde numarası;
    3. Meblağ;
    4. Toplu hesaplarda yardımcı nihai hesapların isimleri.
    Yukarki maddenin üçüncü fıkrası hükmü defterikebir hakkında da tatbik olu-
nur.

    III - Envanter defteri:

    1. Umumi olarak:

     Madde 72 - Envanter defterine işletmenin açılış tarihinde ve mütaakiben her
iş yılı sonunda çıkarılan envanterler ve bilançolar kaydolunur.
    Envanter ve bilançonun taallük ettiği tarihe "bilanço günü" denir.
    İş yılı, altı aydan az, on iki aydan çok olamaz. Kanunda aksine hüküm olma-
dıkça, iş yılı sonu için çıkarılacak envanter ve bilançoların gelecek iş yılının
ilk üç ayı içinde tamamlanmış olması lazımdır.
    Envanter defterine geçirilen envanter ve bilanço; tacir, kolektif ve koman-
dit şirketlerde hudutsuz olarak mesul olan bütün ortaklar, donatma iştiraklerin-
de bütün donatanlar ve tacir sıfatını haiz olan diğer şirket ve kurumlarda ida-
re işlerine salahiyetli olan kimseler tarafından imza ve notere ibraz olunur.
Noterin yapacağı muamele hakkında 70 inci maddenin son fıkrası tatbik olunur.
İmza edilen envanter ve bilançonun ilanı ve resmi makamlara verilmesi hakkındaki
hükümler mahfuzdur.
    Envanter defteri ciltli ve sayfaları müteselsil sıra numaralı olur.

    2. Envanter:

     Madde 7 - Envanter çıkarmak; saymak, ölçmek, tartmak ve değerlendirmek su-
retiyle, bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları kati bir şekilde
ve müfredatlı olarak tesbit etmektir.
    Mevcutlar, alacaklar ve borçlar işletmeye dahil iktisadi kıymetleri ifade
eder.
    Envanter esas itibariyle defter üzerine çıkarılır. Şu kadar ki; işlerinde
geniş ölçüde ve çeşitli mal kullanan büyük işletmeler, envanterlerini listeler
halinde tanzim edebilirler. Bu takdirde envanter defterine listeler muhteviyatı
icmalen kaydolunur.
    3. Bilanço:

     Madde 74 - Bilanço, envanterde gösterilen kıymetlerin tasnifi ve karşılıklı
olarak değerleri itibariyle tertiplenmiş hulasasıdır.
    Bilançonun aktif tablosunda; mevcutlarla alacaklar ve varsa zarar, pasif
tablosunda; borçlar gösterilir.
    Aktif yekünu ile borçlar arasındaki fark tacirin işletmeye tahsis ettiği
ana sermayeyi teşkil eder. Ana sermaye de pasif tablosuna kaydolunur ve bu su-
retle









aktif ve pasif tablolarının yekünları denkleşir. Yedek akçeler ve kar ayrı gös-
terilseler dahi, ana sermayenin cüzüleri sayılırlar.

    4. Açıklık ve doğruluk esasları:

     Madde 75 - İlgililerin; işletmenin iktisadi ve mali durumu hakkında mümkün
olduğu kadar doğru bir fikir edinebilmeleri için, envanter ve bilançoların tica-
ri esaslar gereğince eksiksiz, açık ve kolay anlaşılır bir şekilde memleket pa-
rasına göre tanzimi lazımdır.
    Bütün aktifler, en çok bilanço gününde işletme için haiz oldukları değer
üzerinden kaydolunur. Borsada kote edilen emtia ve kıymetler o günün borsa rayi-
cine göre ve tahsil edilemiyen veya ihtilaflı bulunanlar müstesna olmak üzere,
bütün alacaklar da itibari miktarlarına göre hesabedilir.
    Pasifler, hususiyle bütün borçlar, şarta bağlı veya vadeli olsa bile,itibari
değeri üzerinden hesaba geçirilir.
    Ticaret şirketleriyle ticaret kurumlarının envanter ve bilançoları hakkında-
ki hususi hükümler mahfuzdur.

    IV - İşletme hesabı:

    I. Defter ve hulasa:

     Madde 76 - Ciltli ve sayfaları müteselsil sıra numaralı olan işletme hesabı
defterinin sol tarafını masraf, sağ tarafını hasılat kısmı teşkil eder. Masraf
kısmına; satınalınan emtia, hizmet mukabili ödenen paralar ve işletme ile ilgili
diğer bütün masraflar; hasılat kısmına ise, emtia satışları, hizmet mukabili
alınan paralar ve işletme faaliyetinden doğan diğer hasılat kaydolunur. Masraf
ve hasılat kayıtlarının en az aşağıdaki malümatı ihtiva etmesi şarttır:
    1. Sıra numarası;
    2. Kayıt tarihi;
    3. Muamelenin nev'i;
    4. Meblağ.
    Her iş yılı sonunda bir "işletme hesabı hulasası" çıkarılır. Buna aşağıdaki
maddeler birer kalemde ayrı ayrı yazılır:
    A) Masraf tablosuna:
    1. Çıkarılan envantere göre iş yılı başındaki emtia mevcudunun değeri;
    2. İş yılı içinde satınalınan emtianın değeri;
    3. İş yılı içinde yapılan bütün masraflar.
    B) Hasılat tablosuna:
    1. İş yılı içinde satılan emtianın değeri;
    2. İş yılı içinde hizmet mukabili vesair suretle alınan paralar;
    3. Çıkarılan envantere göre iş yılı sonundaki mevcudun değeri.
    75 inci madde hükmü işletme hesabı hulasasına da tatbik olunur.

    2. Emtia envanteri:

     Madde 77 - Emtia üzerine iş yapanlar, emtia hareketlerini işletme hesabının
masraf ve hasılat kısımlarında ayrı bir sütunda göstermiye ve bir emtia envante-
ri çıkarmıya mecburdurlar.
    Emtia envanteri çıkarmak; satmak maksadiyle alınan veya imal edilen mallarla
iptidai ve ham maddeler ve yardımcı malzeme dahil olmak üzere emtia mevcutlarını
saymak, ölçmek, tartmak ve değirlendirmek suretiyle kati bir şekilde ve müfre-
datlı olarak tesbit etmektir.









    Emtia envanteri; muamelelere ait kayıtlarla karıştırılmamak suretiyle yeni-
den işe başlama halinde işletme hesabı defterinin baş tarafına; mütaakiben de
her iş yılı kapandıktan sonra, muamele kayıtlarını takibeden sayfalara yazılır.
    V - Karar defteri:

     Madde 78 - Hükmi şahıs olan tacirler tarafından tutulan karar defterine ge-
rek umumi heyet veya ortaklar heyeti, gerek varsa idare meclisi tarafından mü-
zakere neticesinde ittihaz olunan kararlarla toplantıda hazır bulunan azaların
adları ve soyadları ve toplantı günü ile beyan edilen rey ve müzakerelerin tam
bir surette bilinmesi için gerekli diğer hususlar geçirilir ve bu kararların al-
tı şirket namına imza koymaya salahiyetli olanlar tarafından imza edilir.

    D) Teslim ve ibraz:

    I - Teslim mükellefiyeti:

     Madde 79 - Ticari defterlerle, saklanması mecburi olan diğer kağıtların tes-
limi; miras, şirket ve iflas işlerinde istenebilir. Teslim halinde defter, hesap
ve kağıtların her tarafı gerek mahkeme ve gerek ilgililer tarafından incelenebi-
lir.
    II - İbraz mükellefiyeti:

     Madde 80 - Muhakeme esnasında muhik bir menfaatin mevcudiyeti ispat olunur
ve mahkeme ibraz edilmesini sübut bakımından zaruri addederse yalnız ihtilaflı
meseleye mütaallik kayıtların sureti çıkarılmak veya ehlivukuf tetkikatı yaptı-
rılmak üzere mahkeme re'sen veya taraflardan birinin talebi üzerine bunların bi-
rine yahut her ikisine ait defterlerle saklanması mecburi olan kağıtların ibra-
zını emredebilir.
    İbrazına karar verilen ticari defter, hesap ve kağıtlar, davaya bakan mah-
kemeden başka bir mahkemenin kaza dairesi içinde olup da nakil ve ibrazında
güçlük bulunduğu takdirde bu defterlerin kanuna uygun olarak tutulup tutulma-
dıklarının ve bunların ibrazını gerekli kılan hal ve keyfiyetin ehlivukuf vası-
tasiyle incelenerek neticesini gösterir bir zabıt varakası tutulması ve rapor
alınması ve lüzumuna göre suretlerinin çıkarılıp gönderilmesi ticari defter, he-
sap ve kağıtların bulunduğu yerde ticari davalara bakmakla mükellef mahkemeden
istenir.

    III - Müşterek hükümler:

     Madde 81 - Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanununun, muhasebeye muhtaç davalarda
ihzari muamelelere ait hükümleriyle senetlerin ibrazı mecburiyetine dair olan
hükümleri ticari işlerde dahi tatbik olunur.

    E) Ticari defterlerin ispat kuvveti:
    I - Kati delil:

     Madde 82 - Ticari işlerden dolayı tacir sıfatını haiz olan kimseler arasında
çıkan ihtilaflarda ticari defterler aşağıdaki maddelerde gösterilen şartlar dai-
resinde delil olarak kabul olunur.
    Tasdika tabi olmıyan defterler ancak 69 uncu madde gereğince tasdika tabi
olup da tasdik edilmiş olan ilgili defterlerle birlikte delil olarak kabul olu-
nur.
    Bir tacirin tuttuğu bütün defterlerin birbirini teyit etmesi şarttır; aksi
takdirde defterler delil olmaktan çıkar.

    II - Yemin:

     Madde 8 - Mahkeme, aşağıdaki hükümler gereğince, defter münderecatını sahi-
bi lehine hükme medar görmüşse kanaatini kuvvetlendirmek için o kaydın doğ-






ru olduğuna ve davacının halen davalıda yerine getirilmesi gereken hakkı bulun-
duğuna dair defter sahibine tamamlayıcı bir yemin verir.
    Taraflardan biri hasmın ticari defterlerinin münderecatını kabul edeceğini
mahkeme huzurunda beyan etmiş iken hasmı ticari defterlerini ibrazdan imtina
ederse, mahkeme, defterlerin ibrazını istemiş olan tarafa iddiasının sıhhati
hakkında bir yemin verir.

    III - Sahibinin aleyhinde:

     Madde 84 - Kanuna uygun olarak veya olmıyarak tutulmuş olan ticari defterle-
rin münderecatı, sahibi ve halefleri aleyhinde delil sayılır. Şu kadar ki; kanu-
na uygun olan defterlerde sahibi lehine olan kayıtlar dahi aleyhindeki kayıtlar
gibi muteber olup bunlar birbirlerinden ayrılamaz.

    IV - Sahibinin lehinde:

     Madde 85 - Kanuna uygun bir surette tutulan ve birbirini teyit eden ticari
defterlerin münderecatı sahibi lehine delil ittihaz olunur; şu kadar ki hasım
tarafın keza kanuna uygun surette tutulmuş olan ve birbirlerini teyideden def-
terleri buna aykırı olur veya bu hususta hiçbir kaydı havi bulunmazsa yahut
iddianın dayandığı kaydın aksi, vesika veya diğer muteber delillerle ispat edi-
lirse sözü geçen kaydın ispat kuvveti kalmaz.

    V - Diğer tarafın aleyhinde:

     Madde 86 - Taraflardan birinin defterleri kanuna uygun olup da diğerininki
olmaz veya hiç defteri bulunmaz yahut ibraz etmek istemezse;defterleri muntazam
olan tacirin birbirini teyit eden defterlerindeki kayıtlar, diğeri aleyhinde de-
lil olur. Hasım taraf, aleyhinde delil ittihaz olunan kaydın aksini muteber de-
lillerle ispat edebilir.

                            ALTINCI FASIL
                             Cari Hesap

    A) Tarifi ve şekli:

     Madde 87 - İki kimsenin para, mal, hizmet ve diğer hususlardan dolayı bir-
birlerindeki alacaklarını ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunla-
rı kalem kalem zimmet ve matlup şekline çevirerek hesabın kesilmesinden çıkacak
bakıyeyi istiyebileceklerine dair bulunan mukaveleye cari hesap mukavelesi de-
nir.
    Bu mukavele yazılı olmadıkça muteber olmaz.

    B) Hükümleri:

    I - Umumi olarak:

     Madde 88 - Borçlar Kanununun 115 inci maddesiyle 122 nci maddesinin üçüncü
fıkrası hükümleri mahfuz kalmak üzere cari hesap mukavelesinin hükümleri şunlar-
dır:
    1. Aksi kararlaştırılmış olmadıkça cari hesaba zimmet veya matlup kaydı,
zimmet veya matlubu doğuran mukavele veya muameleye mütaallik tarafların haiz
oldukları dava ve müdafaa haklarını düşüremez. Mukavele veya muamele iptal edi-
lirse ondan doğan kalem hesaptan çıkarılır;
    2. Taraflar arasında cari hesap mukavelesinin akdinden önce mevcut bir mat-
lup, tarafların rızasiyle cari hesaba kaydedilirse aksi kararlaştırılmış olma-
dıkça bu matlup yenilenmiş olmaz;






    3. Bir ticari senedin cari hesaba kaydı bedelinin tahsil edilmesi halinde
muteber olmak şartiyle vukubulmuş sayılır;
    4. Her hesap devresi sonunda zimmet ve matlubu teşkil eden tutarlar birbi-
rinden çıkarıldıktan sonra tanınan veya hükmen tayin olunan bakiye, yeni hesap
devresine ait bir kalem olmak üzere hesaba geçirilir; mukavele sona ermiş veya
bakıye haczedilmiş ise onun ödenmesi gerekir;
    5. Cari hesabın matlup kısmına kaydolunan tutarlar için mukavele veya ticari
teamüller gereğince alındıkları günden itibaren faiz işler.

    II - Hususi haller:

    1. Ticari senetler:

     Madde 89 - Yukarıki maddenin 3 üncü bendi gereğince cari hesaba kayıt olunup
bedeli tahsil edilemiyen ticari senet sahibine geri verilerek kaydı silinir.

    2. Ücret ve masraflar:

     Madde 90 - Taraflar arasında cari hesabın mevcudiyeti, komisyondan ileri ge-
len ücretin ve her türlü masrafların istenmesine mani olmaz.

    3. Hesap dışında kalan alacaklar:

     Madde 91 - Takası kabil olmıyan alacaklarla muayyen bir cihete sarf edilmek
veya ayrıca emre amade tutulmak üzere teslim olunan para ve mallardan doğan
alacaklar cari hesaba geçirilemez.

    III - Bakiye:

    1. Tesbiti:

     Madde 92 - Mukavele veya ticari teamül ile muayyen hesap devreleri sonunda,
cari hesabın kapatılması ve zimmet ile matlup kalemleri arasındaki farkın tes-
bit edilmesi lazımgelir.
    Hesap devresi hakkında mukavele veya ticari teamül yoksa her takvim yılının
son günü taraflarca hesabın kapatılması günü olarak kabul edilmiş sayılır. Tes-
bit edilen bakıyeyi gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir
ay içinde noter marifetiyle veya taahütlü bir mektupla veya telgrafla itirazda
bulunmazsa bakiyeyi kabul etmiş sayılır.

    2. Faiz:

    a) Umumi olarak:

     Madde 9 - Zimmet ve matlup kalemlerinin birbirinden çıkarılması neticesinde
hasıl olan bakıye için dahi tesbit edildiği günden itibaren faiz işler.

    b) Mürekkep faiz ve diğer cihetlere ait hükümler:

     Madde 94 - Taraflar, üç aydan aşağı olmamak üzere diledikleri zaman faizle-
rin ana paraya eklenmesini kararlaştırabilecekleri gibi hesap devrelerini ve
faiz ve komüsyon miktarlarını dahi mukavele ile tayin edebilirler.
    8 inci madde hükmü mahfuzdur.

    IV - Bütünlük esası:

     Madde 95 - Cari hesaba geçirilen matlup ve zimmet kalemleri ayrılmaz bir bü-
tün teşkil eder. Cari hesabın kesilmesinden önce taraflardan hiçbiri, alacaklı
veya borçlu sayılamaz. Tarafların hukuki durumunu ancak mukavelenin sonundaki
hesabın kesilmesi tayin eder.






    C) Cari hesabın sonu:
    I - Umumi olarak:

     Madde 96 - Cari hesap mukavelesi:
    1. Kararlaştırılan müddetin bitmesi;
    2. Bir müddet kararlaştırılmadığı takdirde taraflardan birinin feshi ihbar
etmesi;
    3. Taraflardan birinin iflas etmesi;
ile sona erer.
    II - Ölüm ve hacir halleri:

     Madde 97 - Mukavelede bir müddet tayin edilip de taraflardan biri ölür veya
hacir altına alınırsa her iki taraf ve halefleri on gün önce haber vermek şar-
tiyle cari hesap mukavelesini feshedebilir. Şu kadar ki; bakıyenin ödenmesi an-
cak hesabın 92 nci maddeye göre kapatılması gereken tarihte istenebilir.
    D) Bakiyenin haczi:

     Madde 98 - Taraflardan birinin alacaklısı onun hesap bakıyesini haciz ettir-
diği gün hesap kapatılarak bakıye tesbit edilir.
    Bu halde borcundan dolayı haciz tebliğ edilen taraf on beş gün içinde haczi
kaldırtmazsa diğer taraf mukaveleyi feshedebilir; etmezse haciz ettiren kimsenin
durumu cari hesaba yeni kalemler geçirilmek suretiyle ağırlaştırılamaz.Meğer ki;
hesaba geçirilen kalemler haciz anından önce doğmuş bulunan hukuki bir münase-
betten ileri gelmiş olan.
    Haciz ettiren alacaklı bakıyeden, kendi alacağına tekabül eden kısmının
ödenmesini ancak hesabın 92 nci maddeye göre kapatılması gereken anda istiyebi-
lir.
    E) Müruruzaman:

     Madde 99 - Cari hesabın tasfiyesine, kabul edilen veya hükmen tayin olunan
bakıyeye veya faiz bakıyelerine, hesap hata ve zuhullerine, cari hesaptan hariç
addolunmak lazım gelen veya haksız olarak cari hesaba geçirilmiş olan kalemlere
veya mükerrer kayıtlara ilişkin bulunan davalar, beş yıl geçmekle müruruzamana
uğrarlar.
                               YEDİNCİ FASIL
                         Ticaret İşleri Tellallığı
    A) Tarifi:

     Madde 100 - Taraflardan hiçbirine ticari mümessil, ticari vekil, satış me-
muru veya müstahdem yahut acente gibi bir sıfatla daimi bir surette bağlı olmak-
sızın, ücret karşılığında, ticari işlere mütaallik mukavelelerin akdi hususunda
taraflar arasında aracılık yapmayı meslek edinen kimseye tellal denir.
    Tellallar bu fasılda gösterilen hakları haiz ve borçlarla mükelleftirler.
    Ticari olmıyan işlere dair olan mukavelelerin akdi hususunda aracılıkla meş-
gul olan veya ticari bir aracılık işini arızi olarak üzerlerine alan kimseler
hakkında Borçlar Kanununun 404 ila 409 uncu maddeleri tatbik olunur.
    24 üncü madde hükmü mahfuz kalmak üzere Borçlar Kanununun 409 uncu maddesi
hükmü ticaret tellallığına da tatbik olunur. Borsa tellalları hakkındaki hususi
hükümler mahfuzdur.















    B) Hükümleri:
    I - Bordro:
    1. Verme mükellefiyeti:

     Madde 101 - Mukavelenin taraflarınca vazgeçilen veya emtianın nevi dolayı-
siyle mahalli teamül gereğince lüzum bulunmıyan haller dışında tellal, taraflar-
dan her birine muamele yapıldıktan sonra, tarafların ad ve soyadlarını ve muka-
velenin mevzuu ve şartlarını, hususiyle, emtia, veya kıymetli evrak alım satım-
larında bunların nev'ini, miktarını, fiyatını ve teslim zamanını gösteren ve
kendi imzasını taşıyan bir bordro vermeye mecburdur.
    2. Taraflarca imzası:

     Madde 102 - Derhal yerine getirilmesi kararlaştırılmış olmıyan muameleler
hakkında bordrolar taraflara imza ettirilmek, taraflardan her birine diğer ta-
tarafın imzasını taşıyan bordro verilmek lazımdır. Taraflardan biri bordroyu
kabul veya imza etmekten çekinirse, tellal derhal diğer tarafa keyfiyeti ihbarla
mükelleftir.
    Tellal tarafların bodroya koymuş oldukları imzaların sıhhatinden mesuldür.
Ticari senetlerin alım ve satımına aracılıkta bulunan tellal bu senetleri satana
ait olan imzanın sıhhatinden dahi mesuldür.
    3. Diğer tarafın sonradan bildirilmesi:

     Madde 10 - Diğer tarafın sonradan bildirileceği kaydını ihtiva eden bir
bordroyu kabul eden kimse, meçhul kalan taraf sonradan kendisine bildirilince,
ona karşı haklı bir itirazda bulunmazsa, o mukavele ile ilzam olunur. Bordroda
gösterilmemiş olan tarafın kim olduğu mahalli teamüle, böyle bir teamül yoksa
halin gereğine göre uygun bir müddet içinde bildirilir.
    Bordroda gösterilmemiş olan taraf müddeti içinde bildirilmez veya bildirilip
de aleyhine haklı bir itiraz ileri sürülürse, bordroyu kabul etmiş olan taraf,
mukavelenin yerine getirilmesini bizzat tellaldan istiyebilir. Şu kadar ki tel-
lalın müracaatı üzerine mukavelenin ifasını derhal istemezse artık davası din-
lenmez. Mukaveleyi bizzat yerine getiren tellal, taraf sayılır ve diğer tarafa
karşı akdin hak ve borçları kendisine ait olur.
    II - Nümunenin saklanması:

     Madde 104 - Tellal kendi vasıtasiyle nümune üzerine satılan emtiadan her bi-
rinin tevdi olunan nümunesini, malın vasıflarına itiraz edilmeksizin kabulüne
veya muamelenin diğer suretle bitirilmesine kadar saklamakla mükelleftir.
    Taraflar nümunenin saklanmasından açık olarak vazgeçer veya emtianın nev'ine
göre mahalli teamül gereğince buna lüzum olmazsa tellal, tevdi edilen nümuneyi
saklamaya mecbur değildir.
    Tellal ilerde delil olarak kullanmak üzere, tevdi edilen nümuneye hususi bir
işaret koymaya ve ticari teamülün icabından ise bu işareti taraflara imza ettir-
meye mecburdur.
    III - Kabza salahiyetsizlik:

     Madde 105 - Tellal, bedeli tahsile veya mukavelede gösterilen sair şeyleri
teslim almaya salahiyetli sayılmaz.
















    IV-Ücret:
    1. İstemek hakkı ve müruruzaman:

     Madde 106 - Muamele yapılınca veya mukavele bir şarta bağlı ise şart tahak-
kuk edince bordroyu vermiş olan tellal ücretini istemek hakkını haizdir.
    Bu hak muamelenin yapıldığı günden itibaren bir yıl geçince müruruzamana uğ-
rar. Eğer mukavele yapılmaz veya talik olunduğu şart tahakkuk etmezse, tellal,
bu işteki teşebbüslerinden dolayı ücret isteyemez.
    2. Miktarı:

     Madde 107 - Ücretin miktarı, mukavele ve tarifelere ve bunlar yoksa mahal-
lindeki ticari teamüle göre tayin olunur.
    3. Borçlu:

     Madde 108 - Tellal ücretini hangi tarafın ödiyeceği mukavele veya kanun ile
tayin edilmemiş ise, mahallindeki ticari teamül nazara alınır; bu da yoksa ta-
raflar bu ücreti yarı yarıya öderler.
    4. Masraflar:

     Madde 109 - Tellal tarafından yapılacak masrafların ödenmesi kararlaştırıl-
mışsa muamele bitirilmese bile, bu masraflar istenebilir.
    5. Hakkın düşmesi:

     Madde 110 - Tarafsızlığı ihlal edecek derecede akıdlerden birini iltizam
eden veya hüsniniyet kaidelerine aykırı mahiyette bunların birinden kendisine
menfaat temin eden tellalın, ücret ve masrafları istemek hakkı kalmaz.
    V - Yevmiye defteri:
    1. Tutma mükellefiyeti:

     Madde 111 - Tellal, kendi aracılığı ile yapılan muameleleri bir yevmiye
defterine günü gününe yazmaya mecburdur. Kayıtların tarih sırasiyle yapılması ve
101 inci maddede yazılı hususları ihtiva etmesi lazımdır.
    Her kayıt, günü gününe tellal tarafından imza olunur. Ticari defterlerin
tasdikıne, tutulmasına ve saklanmasına dair hükümler tellalın yevmiye defteri
hakkında da caridir.
    Tellal, her zaman taraflardan birinin talebi üzerine aracılığını yaptığı
muameleler için yevmiye defterinin o işe ait kısmının bir suretini imzalıyarak
vermeye mecburdur.
    2. İbraz mecburiyeti:

     Madde 112 - Mahkeme, taraflar arasında çıkan bir davaya ait hususların ispa-
tı için veya diğer her hangi bir dava zımnında bordro, suret ve diğer ispat edi-
ci vesikaların karşılaştırılması maksadiyle yevmiye defterinin ibrazını tellala
emir ve ondan gereken izahları talebedebilir.
    3. Mesuliyet:

     Madde 11 - Yevmiye defterinin tutulması ve saklanmasiyle ilgili hükümlere
aykırı hareket eden tellal hakkında 67 nci madde hükmü tatbik olunur.
    4. Tevdi mükellefiyeti:

     Madde 114 - Ölen veya işten çekilen tellalın yevmiye defterleri, bulunduğu
yerin noterine tevdi edilir.
















    C) Esnaf arasında aracılık:

     Madde 115 - Esnaf arasında aracılık yapan kimseler hakkında, bu faslın hü-
kümleri tatbik olunmaz.                                                         SEKİZİNCİ FASIL
                                   Acentelik
    A) Umumi olarak:
    I - Tarifi:

     Madde 116 - Ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya müstahdem gibi
tabi bir sıfat olmaksızın bir mukaveleye dayanarak muayyen bir yer veya bölge
içinde daimi bir surette ticari bir işletmeyi ilgilendiren akitlerde aracılık
etmeyi veya bunları o işletme adına yapmayı meslek edinen kimseye acente denir.
    Bu fasılda hüküm bulunmıyan hallerde aracılık eden acenteler hakkında tel-
lallık hükümleri,akit yapan acenteler hakkında komisyon hükümleri ve bunlarda da
hüküm bulunmıyan hallerde vekalet hükümleri tatbik olunur.
    II - Tatbik sahası:

     Madde 117 - Hususi kanunlardaki hükümler mahfuz olmak üzere bu fasıl hüküm-
leri şunlar hakkında da tatbik olunur:
    1. Mukaveleleri yerli veya yabancı bir işletme hesabına ve kendi adına ak-
detmeye daimi olarak salahiyetli bulunanlar,
    2. Sigorta mukavelelerinin akdi hususunda aracılık edenler,
    3. Türkiye Cumhuriyeti içinde merkez veya şubesi olmıyan ecnebi ticari iş-
letmeleri nam ve hesabına memleket içinde muamelelerde bulunanlar.
    III - İnhisar:

     Madde 118 - Aksi yazılı olarak kararlaştırılmış olmadıkça, müvekkil, aynı
zamanda ve aynı yer veya bölge içinde aynı ticaret dalı için birden fazla acente
tayin edemiyeceği gibi; acente dahi aynı yer veya bölge içinde, birbirleriyle
rekabette bulunan mütaaddit ticari işletmeler hesabına aracılık yapamaz.
    B) Acentenin salahiyetleri:
    I - Umumi olarak:

     Madde 119 - Acente, aracılıkta bulunduğu veya akdettiği mukavelelerle ilgili
her türlü ihtar, ihbar ve protesto gibi hakkı koruyan beyanları müvekkili namına
yapmaya ve bunları kabule salahiyetlidir.
    Bu gibi mukavelelerden çıkacak ihtilaflardan dolayı acente müvekkili namına
dava açabileceği gibi kendisine karşı da aynı sıfatla dava açılabilir.
    Bu hükümlere aykırı olan şartlar muteber değildir.
    II - Kabza salahiyeti:

     Madde 120 - Müvekkilinin hususi ve yazılı muvafakati veya vekaleti olmadan
acente, bizzat teslim etmediği malların bedelini kabza ve bedelini bizzat ödeme-
diği malları teslim almaya mezun olmadığı gibi bu muamelelerden doğan alacağı
tecil veya miktarını tenzil dahi edemez.
    III - Akit yapma salahiyeti:

     Madde 121 - Hususi ve yazılı bir muvafakat olmadan acente, mütevekkili namı-
na mukavele akdine salahiyetli değildir.















    Acentelere müvekkilleri adına akit yapma salahiyetini veren vesikaların
acente tarafından tescil ve ilan ettirilmesi mecburidir.
    IV- Salahiyetsizlik:

     Madde 122 - Acente, salahiyetli olmaksızın veya salahiyeti sınırlarını aşa-
rak müvekkili namına bir mukavele yaparsa müvekkili mukavelenin akdini haber
alır almaz üçüncü şahsa, akde icazet vermediğini derhal bildirmediği takdirde,
icazet vermiş sayılır.İcazet verilmediği halde acente akitten bizzat mesul olur.
    C) Acentenin borçları:
    I - Umumi olarak:

     Madde 12 - Acente, kendisine bırakılan bölge ve ticaret dalı içinde mukave-
le uyarınca, müvekkilinin işlerini görmeye ve menfaatlerini korumaya mecburdur.
    Acente, bilhassa, müvekkili hesabına saklamakta bulunduğu emtia veya eşyaya
arız olan hasarlardan kusursuz olduğunu ispat etmedikçe mesuldür.
    II- Haber verme borcu:

     Madde 124 - Acente, üçüncü şahısların kabule salahiyetli olduğu beyanlarını,
bölgesindeki piyasanın durum ve şartlarını,müşterilerin mali durumunu ve bu du-
rumda vukubulan değişiklikleri ve yapılan muamalelere mütaallik müvekkilini il-
gilendiren bütün hususları ona vaktinde bildirmeye mecburdur.
    Müvekkilin açık talimatı olmıyan meselelerde acente, emir alıncaya kadar mu-
ameleyi geciktirebilir.Şu kadar ki; işin aceleliği müvekkilinden sormaya müsait
olmaz veya acente en faydalı şartlar dairesinde harekete mezun bulunursa basi-
retli bir tacir gibi kendi görüşüne göre muameleyi yapar.
    III - Önleyici tedbirler:

     Madde 125 - Acente, müvekkili hesabına teslim aldığı eşyanın taşınma sıra-
sında hasara uğradığına dair emareler görecek olursa, müvekkilinin taşıcıya kar-
şı dava hakkını emniyet altına almak üzere hasarı keşfettirmek ve gereken diğer
tedbirleri almak,emtiayı mümkün olduğu kadar muhafaza eylemek veya büsbütün te-
lef olması tehlikesi varsa, Borçlar Kanununun 92 inci maddesi gereğince salahi-
yetli mahkemenin izniyle sattırmak ve gecikmeksizin keyfiyeti müvekkiline haber
vermekle mükelleftir.Aksi takdirde ihmali yüzünden doğacak zararı tazmine mecbur
olur.
    Satılmak üzere acenteye gönderilen emtia çabuk bozulacak cinsten olur veya
değerini düşürecek değişikliklere maruz bulunur ve müvekkilden sormaya vakit mü-
sait olmaz veya müvekkil izin vermede gecikirse, acenta salahiyetli mahkemenin
izniyle Borçlar Kanununun 92 inci maddesi gereğince bu emtiayı sattırmaya sala-
hiyetli ve müvekkilin menfaatleri bunu gerekli kılıyorsa mecburdur.
    IV- Ödeme borcu:

     Madde 126 - Acente müvekkiline ait olan paranın gönderilmesi veya teslim
edilmesi lazım geldiği zaman bunu yapmazsa, o andan itibaren faiz ve gerekirse
ayrıca tazminat vermeye mecburdur.



















    D) Acentenin hakları:
    1. Fevkalade masrafların tazmini:

     Madde 127 - Acente, işlerini ifa için yaptığı masraflardan ancak fevkalade
masrafların tazminini istiyebilir.
    Avanslar hakkında 22 nci madde tatbik olunur.
    II - Ücret:
    1. Ücrete tabi muameleler:

     Madde 128 - Acente fiilen aracılıkta bulunduğu veya akdettiği muamelelerden
ve aracılıkta bulunmamakla beraber bölgesi içindeki şahıslarla müvekkili arasın-
da doğrudan doğruya yapılan ve inhisar dalı içine giren muamelelerden dolayı bir
ücret istemek hakkını haizdir.
    Müvekkil, doğrudan doğruya yaptığı muameleleri derhal acenteye bildirmeye
borçludur.
    2. Ücrete hak kazanma zamanı:

     Madde 129 - Acente, mukavelenin yapıldığı tarihte, mukavele mevzuu bir malın
satınalınması,imal edilmesi veya satılması ise, müvekkilinin malı veya bedeli
yahut onun yerine diğer bir karşılığı aldığı tarihte ücrete hak kazanır. Bu hal-
lerde müvekkile isnadedilebilecek bir sebepten dolayı mukavele yerine getirilme-
miş olsa bile acente ücretin ödenmesini istiyebilir.
    Mukavele kısım kısım yerine getirilecekse acente, yerine getirildiği veya
yerine getirilmesi gerektiği nispette ücrete hak kazanır.
    3. Ücretin miktarı:

     Madde 130 - Mukavelede hüküm bulunmadıkça ücretin miktarı acentenin bulun-
duğu yerdeki ticari teamüle, teamül yoksa halin icabına göre mahkemece tayin
olunur.
    4. Ücretin ödeme zamanı:

     Madde 131 - Müvekkil,acentenin ücrete hak kazanmış olduğu muamelelere ait
defter kayıtlarının bir suretini hesap cetveli ile birlikte acenteye vermeye
mecburdur.
    Acenteye ait alacakların, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, her üç ayda bir
defa ve her halde takvim yılının sonunda veya acentelik mukavelesi sona erdiği
zaman, tesbit edilerek ödenmesi lazımdır.
    III- Hapis hakkı:

     Madde 132 - Acente, müvekkilindeki bütün alacakları ödeninceye kadar acente-
lik mukavelesi dolayısiyle alıp da gerek kendi yedinde gerek hususi bir sebebe
binaen zilyed olmakta devam eden bir üçüncü şahıs yedinde bulunan menkul şeyler
ve kıymetli evrak ile emtia senedi vasıtasiyle tasarruf edebildiği emtia üzerin-
de hapis hakkına maliktir.
    Müvekkile ait mallar acente tarafından mukavele veya kanun icabı satıldığı
takdirde acente satılan malların bedelini ödemekten kaçınma salahiyetini haiz
olur.
    Müvekkil aciz halinde bulunduğu takdirde acentanın henüz muaccel olmamış
alacakları hakkında da yukarki fıkralar tatbik olunur.
    Medeni Kanununun 864 üncü maddesinin ikinci fıkrasiyle 865, 866, 867 nci
maddeleri mahfuzdur.














    E) Acentelik mukavelesinin sona ermesi:
    I- Sebepleri:

     Madde 13 - Muayyen olmıyan bir müddet için aktedilmiş olan acentelik muka-
velesini,taraflardan her biri üç ay önce ihbar etmek şartiyle feshedebilir; mu-
kavele ile bir müddet tayin edilmiş olsa dahi muhik sebeplerden dolayı akit her
zaman fesih olunabilir.
    Müvekkilin veya acentenin iflas veya ölümü yahut hacir altına alınması ha-
linde Borçlar Kanununun 397 nci maddesi tatbik olunur.
    II - Tazminat borcu:

     Madde 134 - Muhik bir sebep olmadan ve üç aylık ihbar müddetine riayet et-
meksizin akdi fesheden taraf, başlanmış işlerin tamamlanmaması yüzünden diğer
tarafın uğradığı zararı tazmine mecburdur.
    Müvekkilin veya acentenin iflas veya ölümü yahut hacir altına alınması se-
bebiyle acentelik mukavelesi sona ererse, işlerin tamamen görülmesi halinde
acenteye verilmesi gereken ücret miktarına nispetle tayin olunacak münasip bir
tazminat acenteye yahut yukardaki hallere göre onun yerine geçenlere verilir.

                              DOKUZUNCU FASIL
                          Ticarete Mahsus Yerler

     Madde 135 - Borsalar, sergi, panayır ve pazar yerleri, antrepo ve ticarete
mahsus diğer yerler hakkındaki hususi hükümler mahfuzdur.

                                 İKİNCİ KİTAP
                              Ticaret Şirketleri

                                BİRİNCİ FASIL
                                Umumi Hükümler
    A) Nevileri:

     Madde 136 - Ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve koo-
peratif şirketlerinden ibarettir.
    B) Hükmi şahısların ehliyeti:

     Madde 137 - Ticaret şirketleri hükmi şahsiyeti haiz olup şirket mukavelesin-
de yazılı işletme mevzuunun çevresi içinde kalmak şartiyle bütün hakları iktisap
ve borçları iltizam edebilirler. Bu husustaki kanuni istisnalar mahfuzdur.
    C) Tatbik olunacak kanun hükümleri:

     Madde 138 - Her şirket nevine mahsus hükümler mahfuz kalmak şartiyle Medeni
Kanunun 45,47,48,49 uncu maddeleri ve bu fasılda hüküm bulunmayan hususlar hak-
kında Borçlar Kanununun 520-541 inci maddeleri her şirket nevinin mahiyetine uy-
gun olduğu nispette, ticaret şirketleri hakkında da tatbik olunur.
    D) Sermaye koyma borcu:
    I- Konusu:

     Madde 139 - Kanunda aksine hüküm olmadıkça ticaret şirketlerine sermaye ola-
rak:
    1. Para, alacak, kıymetli evrak ve menkul şeyler;













    2. İmtiyaz ve ihtira beratları alameti farika ruhsatnameleri gibi sınai hak-
lar;
    3. Her nevi gayrimenkuller;
    4. Menkul ve garimenkullerin faydalanma ve kullanma hakları;
    5. Şahsi emek;
    6. Ticari itibar;
    7. Ticari işletmeler;
    8. Telif hakları, maden ruhsatnameleri gibi iktisadi değeri olan sair haklar
konabilir.
    II - Hükmü:
     1. Umumi olarak:

     Madde 140 - Her ortak, usulüne göre tanzim ve imza edilmiş şirket mukavele-
siyle koymayı taahhüt eylediği sermayeden dolayı şirkete karşı borçludur.
    Sermaye olarak gayrimenkul mülkiyeti veya gayrimenkul üzerinde mevcut veya
tesis edilecek ayni bir hakkın konulması taahhüdünü ihtiva eden şirket mukavele-
si hükümleri, resmi şekil aranmaksızın muteberdir.
    Sermaye olarak konulması taahhüt edilen diğer hakların devri kanunen hususi
şekilleri tabi olsa dahi şirket mukavelesi, devredecek ortağın ayrıca rızasına
bakılmaksızın, şirkete alakalı mercilerden bu hakların devrini istemek salahiye-
tini verir.
    Şirket, her ortağın sermaye koyma taahhüdünü yerine getirmesine talep ve da-
va edebileceği gibi ifada gecikme sebebiyle uğradığı zararın tazminini de isti-
yebilir. Tazminat talebi için ihtar şarttır.
    Ortaklarca sermaye olarak konulması taahhüt edilen hakların muhafazası için
kurucular tarafından ortaklar aleyhine ihtiyati tedbir talebedilebilir. Tedbir
üzerine açılacak davalar için Usul Kanununda derpiş edilen müddet ancak şirketin
tescil ve ilanı tarihinden itibaren işlemeye başlar.
    2. Gecikme faizi:

     Madde 141 - Vaktinde konulmıyan sermaye para ise, 140 ıncı madde gereğince
tazminat hakkına halel gelmemek şartiyle, sermayenin ödenmesi gereken günden
itibaren kanuni faizin de verilmesi lazımdır.
    3. Tekeffül:

     Madde 142 - Sermaye olarak şirkete alacaklarını devretmiş olan bir ortak
alacakları, şirketçe tahsil edilmiş olmadıkça sermaye koyma borcundan kurtulmuş
olmaz.
    Alacak müeccel ise, aksi kararlaştırılmış olmadıkça vade gününden, muaccel
ise şirket mukavelesi tarihinden itibaren bir ay içinde şirketçe tahsil edilmek
lazımdır.
    Her ne sebeple olursa olsun bu müddet içinde tahsil edilemediği takdirde,
gecikmeden dolayı şirketin tazminat hakkına halel gelmemek şartiyle, ortak, müd-
detin bitiminden itibaren geçecek günlerin kanuni faizini dahi vermiye mecbur-
dur.
    Alacak kısmen tahsil edilmişse yukarki hükümler tahsil edilmemiş olan kısım
hakkında caridir.
    4. Karineler:

     Madde 143 - Sermaye olarak konulan ayınların değerleri şirket mukavelesinde
tesbit edilmemişse konuldukları zamandaki borsa veya piyasada cari fiyatları,
bunlar bulunmadığı takdirde ehlivukuf tarafından biçilecek değerleri, ilgililer-
ce kabul edilmiş sayılır.











    Mukavelede aksi kararlaştırılmış olmadıkça, sermaya olarak konan malların
mülkiyeti şirkete ait ve haklar şirkete temlik edilmiş olur.
    Hizmet karşılığı olarak verilecek ücretin kısmen veya tamamen kara iştirak
suretiyle ifası kararlaştırıldığı takdirde bu kayıt memur ve müstahdemlere ortak
sıfatını vermez.

    5. Faiz ve ücret alma hakkı:

     Madde 144 - Kanunda aksine hüküm olmadıkça, ortakların koydukları sermayeler
için faiz ve şirketteki hizmetleri dolayısiyle kendilerine ücret verilmesi şir-
ket mukavelesiyle kabul olunabilir.

    E) Ortakların şahsi alacakları:

     Madde 145 - Bir şirket devam ettiği müddetçe ortaklardan birinin şahsi ala-
caklıları, haklarını ancak şirketin bilançosu gereğince o ortağa düşen kar pa-
yından ve şirket fesholunmuşsa tasfiye payından alabilirler. Henüz bilanço tan-
zim edilmemişse alacaklı bilançonun tanzimi neticesinde borçluya düşecek kar ve
tasfiye payı üzerine ihtiyati haciz koydurabilir.
    Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerle anonim şirketlerde alacaklı-
lar, borçlularına ait bulunan hisse senetlerini haczettirebilirler.
    Yukardaki hükümler borçlu ortakların şirket dışındaki mallarına alacaklıla-
rın müracaat hakkını ihlal etmez.

    F) Şirketlerin birleşmesi:
    I - Tarifi:

     Madde 146 - Birleşme, iki veya daha fazla ticaret şirketinin birbiriyle bir-
leşerek yeni bir ticaret şirketi kurmalarından veya bir yahut daha fazla ticaret
şirketinin mevcut diğer bir ticaret şirketine iltihak etmesinden ibarettir.
    Çeşitli ticaret şirketlerine ait hususi hükümler mahfuz kalmak şartiyle bir-
leşme hakkında mütaakıp maddelerdeki hükümler tatbik olunur.

    II - Şartlar:
    1. Nevilerin aynı olması:

     Madde 147 - Birleşme, yalnız aynı neviden olan şirketler arasında caizdir.
Şu kadar ki, birleşme bakımından kollektif ile komandit şirketler ve anonim ile
sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, aynı neviden sayılır.
    2. Karar:

     Madde 148 - Birleşme için ilgili şirketlerin, mukavalelerinin değişmesi hak-
kındaki usul ve şartlar dairesinde, ayrı ayrı karar vermeleri ve bu kararın
tescil ve ilan olunması gerekir.
    3. Bilanço:

     Madde 149 - Birleşen şirketlerin her biri, aralarında tesbit edilecek bir
örneğe göre tanzim edilmiş olan bilançosunu ilan eylemeye ve birleşme sebebiyle
varlıkları sona eren şirketler ise ayrıca kendilerine ait borçların ne suretle
ödeneceğine dair tanzim edecekleri beyannameyi bilanço ile birlikte ilana mec-
burdurlar.

    III - Hükümleri:
    1. Alacaklıların itiraz hakkı:

     Madde 150 - Birleşme kararı, ilan gününden itibaren üç ay sonra hüküm ifade
eder. Şu kadar ki; ilandan önce birleşen şirketler borçlarını ifa yahut borca
tekabül eden parayı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına yahut muteber diğer








bir bankaya tevdi etmiş veyahut alacaklılar şirketlerin birleşmesine razı olmuş
ise birleşme kararı ilan gününden itibaren hüküm ifade eder.
    Borç karşılığının bankaya tevdi keyfiyetinin ilanı lazımdır.
    Birleşen şirketlerin alacaklılarından her biri ilandan itibaren üç ay içinde
salahiyetli mahkemeye müracaatla birleşmeye itiraz edebilir. İtiraz hakkından
vazgeçilmedikçe yahut bu husustaki itirazın reddine dair mahkemece verilen ka-
rar katileşmedikçe veyahut mahkemece takdir edilecek teminat şirket tarafından
verilmedikçe birleşme hüküm ifade etmez.

    2. Külli halefiyet:

     Madde 151 - Yukarıdaki maddede tayin olunan müddet içinde itiraz edilmemiş-
se, birleşme muamelesi katileşir ve kalan yahut yeni kurulan şirket, ortadan
kalkan şirketlerin yerine geçer. Bunların bütün hak ve borçları, kalan veya yeni
kurulan şirkete intikal eder.
    Şirketlerin birleşmesinden yeni bir şirket meydana gelmişse, keyfiyetin ay-
rıca tescil ve ilanı zaruridir.

    G) Nevi değiştirme:

     Madde 152 - Bir ticaret şirketinin nevinin diğer bir ticaret şirketi nevine
çevrilmesi kanunda aksine hüküm olmadıkça, yeni nev'e ait kuruluş merasimine
tabidir; Böylece yeni nev'e çevrilen şirket eskisinin